O autor emprega o seu amplo coñecemento de dous dos acontecementos máis coñecidosdos últimos anos para tentar comprender «por que persoas aparentemente ‘normais’ se disfrazan de criminais».
«Un relato sobre persoas normais disfrazadas de delincuentes ou os días nos que Santiago de Compostela semella ser unha especie de Fargo». Así presentou o seu libro Disfraces, publicado por Edicións Bolanda, o coñecido xornalista José Antonio Pérez Docampo ante unha sala completamente abarrotada.
Trátase dun libro, a medio camiño entre a novela e oensaio, sobre dous dos crimes que marcaron a escura historia da cidade: o asasinato da nena Asunta BasterraPorto e o roubo do Códice Calixtino. Ambos resultan inexplicables para alguén que coñecía o ambiente familiar e social no que ocorreron e que, tras seguir de preto o seu desenvolvemento como xornalista, atopou curiosos paralelismos coa serie Fargo, na que persoas «comúns» tamén se ven envoltas en situacións «excepcionais».
Este foi, precisamente, o tema dunha conversa celebrada este xoves entre o propio autor e outra persoa que coñece ben ambos os casos, xa que foi o xuíz instrutor dos mesmos: José Antonio Vázquez Taín. O maxistrado, que acompañou a José Antonio Pérez no Hotel Monumento San Francisco, asegurou que o libro gustáralle tanto que xa o lera dúas veces.
Nova perspectiva con documentación inédita
A través dunha narrativa ben elaborada, baseada nun amplo coñecemento da psicoloxía criminal e salpicada de referencias cinematográficas, Pérez tenta ofrecer unha perspectiva diferente sobre «tres persoas comúns ás que ninguén cría capaces de cometer os crimes polos que foron condenadas». Trátase de Manuel Fernández Castiñeiras, o ladrón do Códice Calixtino, e os pais de Asunta, Alfonso Basterra e Rosario Porto.
Entre estes documentos atópanse varias cartas manuscritas que Charo Porto e Alfonso Basterraenviaron a persoas próximas despois de estar encarcerados durante máis dun ano, cartas que agora saen á luz. Tamén se inclúen as cartas xa coñecidas que intercambiou o matrimonio mentres estaba no cárcere de Teixeiro, sen poder comunicarse por orde xudicial, e a declaración notarial redactada polo electricista Castiñeiras o 14 de febreiro de 2013, que inclúe un manuscrito «da súa propia man, con quince páxinas incendiarias» no que denunciaba os roubos, abusos e comportamentos desapropiados que se estaban producindo dentro da Igrexa.
Con amplos coñecementos de psicoloxía criminal e unha análise serena dos famosos casos que conmocionaron o país, o autor trata de responder unha pregunta crucial: por que persoas comúns se disfrazande criminais?
«A medida que se ían coñecendo datos e avanzaba a investigación de ambos os casos, os paralelismos con Fargo facíanse máis evidentes para min, e así foi xurdindo este libro», explica o autor, quen asegura que non se trata de darlle a volta á historia nin de buscar novas hipóteses, senón de «afondar no que leva ás persoas da nosa contorna —veciños, familiares, compañeiros de traballo etc.— a cometer actos inimaxinables e incomprensibles».
Na última parte de Disfraces, o autor fai un percorrido resumido pola crónica criminal en Santiago de Compostela nos últimos cincuenta anos, dende o crime de honra por celos dun exlexionario en 1977 ata o asasinato dun carniceiro na praza de Abastos en 2024.
O libro xa está á venda, e o xornalista Benito Leiro asegura no prólogo que se le «co tenso deleite das mellores novelas policiais-xudiciais e, ao mesmo tempo, é unha crónica descritiva de seres enigmáticos que se camuflan entre a xente común». Pola súa banda, ArturoReboyras sostén no epílogo que «o feito de estar baseado en información tan de primeira man outorga a Disfraces un carácter especial, que o distingue de calquera publicación anterior».
Xosé Antonio Pérez Docampo
Destacado xornalista e especialista en narcotráfico e drogodependencias. A súa carreira profesional comezou en 1985 e ata a súa xubilación, en 2023, recibiu numerosos premios e recoñecementos, entre eles o Ortega y Gasset de Xornalismo, os premios Xunta de Galicia de Drogodependencias e Nécora de Ouro daFundación Galega contra o Narcotráfico. O seu traballo foi fundamental na prevención das adiccións baseadas na evidencia científica e na súa aplicación para mellorar a saúde e o benestar das persoas.
