Cando se fala da planta de biometano de Abadín, o debate adoita centrarse nos informes ambientais, nos olores ou no impacto sobre o territorio. Con todo, existe outra cuestión xurídica que pode resultar incluso máis decisiva: a aplicación da Lei 2/2024, de promoción dos beneficios sociais e económicos dos proxectos que utilizan os recursos naturais de Galicia.
Trátase dunha norma recente, aprobada pola Xunta en novembro de 2024, que establece un réxime específico para determinados proxectos que utilizan os recursos naturais de Galicia e que pode resultar determinante na tramitación desta planta.
Que proxectos poden beneficiarse da Lei 2/2024?
| Requisito | Que significa na práctica? |
| Empregar recursos naturais de Galicia | A lei aplícase a determinados proxectos de enerxías renovables, concesións de augas, explotacións mineiras e almacenamento de enerxía. |
| Demostrar beneficios sociais e económicos | O promotor debe acreditar que o proxecto xera riqueza e beneficios para Galicia e, especialmente, para os concellos da súa área de influencia. |
| Crear emprego | Valórase a creación e mantemento de emprego directo e indirecto, especialmente emprego cualificado e local. |
| Favorecer o tecido económico local | Valóranse aspectos como a contratación de empresas da zona, as novas inversións ou a reinversión dos beneficios no territorio. |
| Protexer o medio ambiente | Deben acreditarse medidas de protección ambiental, conservación dos ecosistemas e, se procede, compensación dos impactos. |
| Presentar un estudo de impacto social e económico | Ademais da documentación ambiental, a lei esixe avaliar, cando resulte aplicable, como repercutirá o proxecto na economía e na sociedade da zona. |
| Xustificar compromisos co territorio | Non abonda con cumprir a normativa: tamén se valoran compromisos adicionais cos concellos e coa poboación afectada. |
O promotor debe presentar un estudo no que xustifique os beneficios sociais e económicos do proxecto e correspóndelle á Administración valorar de forma motivada o conxunto da documentación achegada. A Lei 2/2024 prevé que no futuro poidan desenvolverse indicadores cuantitativos para esta avaliación, mais na actualidade non existe un baremo automático nin unha puntuación mínima que determine cando un proxecto cumpre este requisito.
Por iso, a Lei 2/2024 non concede automaticamente un tratamento favorábel a calquera proxecto. Primeiro debe acreditarse que reúne os requisitos previstos na norma e que xera os beneficios sociais e económicos que esta esixe. Se a Administración considera que esas condicións non se cumpren, poderá non aplicarlle o réxime previsto na lei e resolver o expediente conforme á normativa sectorial correspondente. Nalgúns ámbitos, como o mineiro, a propia lei establece ademais consecuencias específicas sobre a autorización.
O sistema de antes: varios filtros
Ata hai pouco, instalar unha gran industria en solo rústico non era un proceso sinxelo.
Primeiro chegaban os informes ambientais. Despois había que comprobar se o proxecto era compatíbel co solo onde pretendía construírse. Finalmente, debían tramitarse as autorizacións urbanísticas que correspondían e, cando era procedente, obter a licenza municipal.
Era un sistema con varios controis sucesivos. Se un proxecto superaba un deles, aínda lle quedaban outros por diante.
Iso daba máis oportunidades para revisar a documentación, solicitar informes ou detectar posíbeis problemas.
O que cambia coa nova lei
A Lei 2/2024 nace coa intención declarada de reducir trámites e acelerar investimentos.
Na práctica, significa que para determinados proxectos a Xunta concentra nun único procedemento boa parte das decisións que antes estaban repartidas entre distintas administracións.
Traducido a unha linguaxe sinxela: onde antes había varias portas que abrir, agora hai unha porta principal.
E iso ten consecuencias.
Na práctica, a concentración da tramitación na Xunta reduce a marxe de actuación dos concellos sobre aqueles aspectos que xa quedan resoltos no procedemento autonómico.
| Se o proxecto entra na Lei 2/2024 | Se o proxecto NON entra na Lei 2/2024 |
| A Xunta concentra a maior parte da tramitación. | Aplícase o procedemento urbanístico ordinario. |
| As autorizacións ambientais e territoriais intégranse nun procedemento máis simplificado. | Pode ser necesaria a autorización urbanística autonómica para usos en solo rústico, ademais das autorizacións ambientais. |
| Redúcense trámites administrativos e evítanse procedementos duplicados. | Hai máis fases de control e máis intervención das distintas administracións. |
| Os informes municipais seguen sendo necesarios nas materias da súa competencia, mais as cuestións resoltas no procedemento autonómico non adoitan volver examinarse na fase urbanística posterior. | O Concello mantén un papel máis amplo na tramitación urbanística e na concesión das autorizacións ou licenzas que correspondan. |
| A participación pública concéntrase principalmente na tramitación autonómica. | Poden existir novos trámites urbanísticos con intervención de diferentes administracións, segundo o procedemento aplicable. |
| O debate principal trasládase á decisión da Xunta sobre a viabilidade do proxecto. | O proxecto debe superar máis controis administrativos antes de poder executarse. |
A principal novidade da Lei 2/2024 non é que elimine a avaliación ambiental, que segue a ser obrigatoria, senón que integra a valoración dos beneficios sociais e económicos e concentra determinados procedementos na Administración autonómica.
Entón… o Concello xa non pinta nada?
Non exactamente.
A Lei 2/2024 non elimina a intervención dos concellos, mais si modifica o momento e o alcance da súa participación no procedemento.
Os concellos emiten os informes que lle corresponden nas materias da súa competencia, como a compatibilidade urbanística, a clasificación do solo, os accesos, os servizos municipais ou o cumprimento da normativa urbanística.
Eses informes non son, con carácter xeral, vinculantes, mais tampouco constitúen un simple trámite. Forman parte do expediente administrativo e a Administración autonómica debe valorar o seu contido, motivando adecuadamente a súa decisión cando se aparte do criterio expresado neles.
O propio expediente da planta de biometano de Abadín constitúe un bo exemplo. Durante a súa tramitación, a Xunta requiriu ao promotor un novo informe municipal de compatibilidade urbanística ao comprobar que o existente xa non se correspondía coa descrición actual do proxecto. Ao mesmo tempo, tamén lle esixiu completar a documentación relativa aos beneficios sociais e económicos previstos na Lei 2/2024. Estes requirimentos poñen de manifesto que a tramitación autonómica apóiase tanto na documentación municipal como na específica esixida por esta nova norma.
Ademais, no caso de Abadín, o informe municipal non se limita a describir o proxecto. A arquitecta municipal identifica cuestións urbanísticas concretas, como a ocupación da parcela por riba do límite do 20 % previsto na normativa e a posíbel necesidade dun Plan Especial de Infraestruturas ou doutro instrumento de ordenación territorial que permita esa implantación, cuestións que deberán ser valoradas no conxunto do expediente.
Por iso, o verdadeiro cambio introducido pola Lei 2/2024 non é que os concellos desaparezan da tramitación, senón que a Xunta concentra a resolución do procedemento, apoiándose nos informes e valoracións emitidos polos distintos órganos competentes. Os informes municipais continúan desempeñando un papel relevante, especialmente cando identifican cuestións urbanísticas que poden influír na decisión final ou, se é o caso, nun posterior control xudicial.
Que pode valorar un Concello?
| Materia | Que pode valorar o Concello? |
| Compatibilidade urbanística | Se o uso é compatíbel co tipo de solo e co planeamento urbanístico vixente. |
| Clasificación do solo | Se os terreos están en solo urbano, urbanizable ou rústico e se teñen algún tipo de protección. |
| Cumprimento da Lei do Solo | Ocupación máxima da parcela, altura das edificacións, recuamentos, superficie mínima e demais condicións urbanísticas. |
| Necesidade dun Plan Especial | Se o proxecto supera os límites urbanísticos e precisa un instrumento de ordenación do territorio. No caso da planta de Abadín, a arquitecta municipal considera que, ao superarse o 20 % de ocupación da parcela, sería necesario un Plan Especial de Infraestruturas ou outro instrumento territorial que o xustifique. |
| Accesos e tráfico | Estado das estradas municipais, tráfico pesado e seguridade viaria. |
| Servizos municipais | Capacidade das redes de abastecemento, saneamento, depuración e demais infraestruturas. |
| Impacto sobre a poboación | Distancia ás vivendas, núcleos de poboación e equipamentos públicos. |
| Integración paisaxística | Impacto visual e medidas correctoras. |
| Patrimonio cultural | Posibéis afeccións a bens arqueolóxicos, etnográficos ou patrimoniais. |
| Riscos naturais | Drenaxe, escorrentías, inundabilidade ou estabilidade do terreo. |
| Autorizacións sectoriais | Necesidade de informes favorábeis doutras administracións antes da autorización que corresponda. |
Iso significa que a Lei 2/2024 non elimina a intervención municipal, senón que redefine o instante e o alcance desa intervención dentro do procedemento.
Non todo é producir gas: os desafíos económicos das plantas de biometano
| Aspecto | Implicación |
| Baixo potencial enerxético dos xurros | Os xurros producen relativamente pouco biometano por tonelada, polo que constitúen unha materia prima de menor rendemento enerxético. |
| Necesidade de co-dixestión | Para incrementar a produción de gas, moitas plantas mesturan os xurros con residuos agroalimentarios ou outros subprodutos de maior potencial metanoxénico. |
| Dependencia do abastecemento | A viabilidade económica require dispoñer dun volume constante de residuos adecuados, o que pode obrigar a amplialo ámbito de recollida. |
| Máis transporte | A captación de residuos procedentes doutras zonas pode incrementar o tráfico pesado, os custos loxísticos e as emisións asociadas. |
| Elevado investimento inicial | A construción e explotación dunha planta supoñen un investimento importante e custos continuados de operación e control ambiental. |
| Dependencia do mercado e das axudas | A rendibilidade está condicionada polo prezo do biometano, polas garantías de orixe e, nalgúns casos, polas subvencións públicas. |
Un precedente para Galicia
O que finalmente ocorra en Abadín non afectará só a este proxecto. Servirá para clarificar como pode aplicarse a Lei 2/2024 a futuras plantas industriais, explotacións mineiras e outros proxectos vinculados aos recursos naturais.
A Administración autonómica xa está a aplicar esta norma na tramitación da planta de Abadín e, ao mesmo tempo, segue a requerir informes municipais de compatibilidade urbanística cando o proxecto o precisa.
O desenlace deste expediente pode converterse nun dos primeiros referentes prácticos sobre a aplicación da Lei 2/2024. A decisión que adopte a Xunta e, se é o caso, o criterio que poidan fixar os tribunais contribuirán a definir o alcance real desta norma e o equilibrio entre a simplificación administrativa, o control urbanístico e o papel dos concellos na autorización de grandes proxectos en Galicia.
