Monte Neme: Anatomía dunha ruína mineira, dun desastre anunciado e dun fracaso institucional

O Monte Neme volveu hoxe ao primeiro plano informativo tras a rotura dunha das súas antigas balsas mineiras durante a madrugada, un fallo que arrastrou miles de toneladas de auga, lodos e pedras pola ladeira cara a Cambre de Buño e á praia de O Rías, en Malpica. A enxurrada obrigou a cortar varias estradas, activou os servizos de emerxencia e devolveu a preocupación polo estado crítico desta explotación abandonada.

O sucedido non é novo: en 2014, outra das balsas da mesma mina xa sufrira un colapso severo, liberando lodos contaminados e alertando sobre a inestabilidade das estruturas, o risco das augas ácedas e a necesidade dunha restauración que nunca chegou a executarse de maneira efectiva.

Doce anos despois, o Monte Neme repite a súa historia: unha infraestrutura mineira abandonada que volve fallar exactamente no punto onde os expertos advertiron que podía facelo.

1. Un monte ferido: da minería irresponsable ao pasivo ambiental esquecido

O Monte Neme, situado entre Carballo e Malpica, foi intensamente explotado durante o século XX para a extracción de wolframio e estaño. As técnicas mineiras da época —cortas a ceo aberto, escombreiras inestables, balsas de decantación precarias— deixaron tras de si unha herdanza tóxica que nunca foi restaurada.

Durante décadas, as estruturas mineiras permaneceron expostas aos elementos, acumulando filtracións, erosión e reaccións químicas activas que fixeron de Monte Neme un exemplo paradigmático de minaría irresponsable e abandono institucional.

2. As augas ácedas: a química que nunca deixou de actuar

Nas balsas e escombreiras do Monte Neme permanecen grandes cantidades de sulfuros metálicos. O contacto continuado con aire e auga produce drenaxe ácido de mina, xerando:

• ácido sulfúrico
• disolución de metais pesados
• baixadas extremas de pH
• augas corrosivas de cor turquesa

Esta química activa incrementa a presión interna das balsas e degrada os seus muros, elevando o risco de colapso estrutural.

Non é un proceso inesperado, nin novo: é unha reacción natural e coñecida que só se controla con obras reais de drenaxe, neutralización e estabilización. Nada disto estaba feito.

3. O contrato que debía impedir o desastre

A restauración de Monte Neme forma parte do Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia (PRTR). A Xunta de Galicia aprobou, licitou, adxudicou e formalizou o contrato 2025_006_SXT_DXPEM.

A continuación detállanse as probas oficiais, extraídas directamente dos documentos que obran no expediente administrativo de contratación pública:

🔵 DOCUMENTO OFICIAL 1 — “Proposta de inicio do expediente”

Páxina 3: DATA DE INICIO PREVISTA

“A data prevista de inicio do contrato é o 01/09/2025.”

Páxina 5: OBRIGA EUROPEA — OBXECTIVO 72

“Este contrato intégrase na submedida C04.I03a […] contribuíndo ao obxectivo 72: finalizar a rehabilitación dos antigos emprazamentos mineiros en xuño de 2026.”

Isto significa que a restauración de Monte Neme é obrigatoria para cumprir o PRTR e debe estar finalizada en xuño de 2026.

🔵 DOCUMENTO OFICIAL 2 — “Resolución de adxudicación”

Prazo oficial da obra

“O prazo de execución do contrato é de 9 meses, que comezará a contar desde a sinatura da acta de comprobación do replanteo.”

A obra iniciada en setembro/outubro de 2025 debería estar practicamente rematada en xuño/xullo de 2026.

🔵 DOCUMENTO OFICIAL 3 — “Formalización do contrato”

O principio de non causar un dato significativo é unha obriga de seguridade ambiental (páx. 3)

“O contrato deberá cumprir o principio de non causar un dano significativo (DNSH).”

A rotura dunha balsa con vertido químico incumpre expresamente o principio DNSH, fundamento dos fondos europeos.

🔵 DOCUMENTO OFICIAL 4 — “Aprobación do gasto”

Financiamento asignado

“Distribución do gasto entre anualidades 2025 e 2026.”

O proxecto non estaba pendente nin de aprobación nin de financiamento: estaba listo para executarse.

4. A rotura da balsa: cando os documentos e a realidade non cadran

A rotura da balsa de Monte Neme chega xusto no momento do calendario no que a obra debía estar a metade da súa execución.

Segundo os documentos oficiais citados:

• a obra comezaba en setembro de 2025
• duraba 9 meses
• debía estar avanzada en xaneiro de 2026
• e finalizada en xuño de 2026 por obriga europea

Pero no lugar atopamos:

• balsas sen drenaxe
• muros sen reforzo
• augas ácedas sen neutralizar
• ausencia de obras visibles
• unha balsa colapsada

Se unha estrutura crítica incluída nun contrato vixente segue igual que antes do inicio da obra, isto non se explica por causas naturais: explícase por falla de execución e falla de supervisión.

5. Infraccións normativas (con fundamento documental)

🔹 LCSP – Lei 9/2017 de Contratos do Sector Público

• Art. 150.3 → obriga a executar conforme ao proxecto.
• Art. 194 e 197 → obriga de dirección e supervisión continua.

A rotura en pleno período contractual evidencia falla de execución e falla de supervisión.

🔹 Regulamento (UE) 2021/241 — PRTR → DNSH

Documento oficial: Formalización do contrato (p. 3)

O vertido químico incumpre un dos principios máis estritos: non causar dano significativo.
Isto pode supoñer responsabilidade patrimonial e perda de fondos europeos.

🔹 RD 975/2009 sobre residuos de industrias extractivas

Documento oficial: Proposta de inicio (p. 4)

Monte Neme está incluído no inventario de instalacións mineiras perigosas deste Real Decreto.

O Real Decreto obriga a:

• estabilización de balsas
• control de lixiviados
• medidas preventivas
• vixilancia continua

Nada disto estaba garantido cando se produciu a rotura.

🔹 RD 1627/1997 — seguridade na obra

A formalización do contrato obriga a contar cun Plan de Seguridade antes de iniciar a obra.

Unha balsa colapsada significa que o plan non se implantou ou non se supervisou.

6. Monte Neme: a restauración que nunca chegou a materializarse

Ao revisar todos os documentos oficiais achegados, a conclusión é obvia:

A restauración de Monte Neme estaba aprobada, financiada, contratada e obrigada por prazos europeos.

O que non estaba era executada.

A ruptura dunha balsa só pode significar:

1. A obra non se executaba.
2. A supervisión da administración foi insuficiente.

(Probablemente ambas as dúas posibilidades)

7. O que revela o desastre: un modelo de xestión que non funciona

Monte Neme é un símbolo claro de tres irresponsabilidades encadeadas:

1. A irresponsabilidade mineira histórica que deixou estruturas fráxiles e reactivos perigosos.
2. O abandono institucional durante décadas que deixou que o drenaxe ácido acumulase risco.
3. A falla de execución e control do contrato europeo que debía evitar xustamente o que acaba de ocorrer.

A montaña non colapsou soa: colapsou porque non se actuou cando tocaba e como tocaba.

Conclusión

A rotura dunha balsa en Monte Neme non é un incidente: é a demostración de que un contrato de restauración financiado con fondos europeos non se executou conforme ás obrigas documentadas.

Os documentos oficiais permiten demostrar que o sucedido hoxe é incompatible co estado no que a obra debía atoparse segundo o contrato, e mesmo dá a impresión de que non hai indicio algún de avances materiais significativos na restauración comprometida.

Os documentos oficiais —cuxas referencias aparecen ao longo deste artigo— acreditan:

• inicio previsto en setembro de 2025
• prazo obrigatorio de 9 meses
• obriga europea de remate en xuño de 2026
• financiamento aprobado
• condicións ambientais estritas
• e responsabilidade da Xunta como órgano de contratación

O incumprimento é evidente e require:

• investigación interna
• intervención do Tribunal de Contas
• e, se procede, análise da Fiscalía Europea para verificar o respecto ás condicións do PRTR

Monte Neme debía ser restaurado. Non o foi. E agora —documentos en man— xa sabemos por que.