A acumulación de novos proxectos de almacenamento sobre unha cunca xa intensamente explotada hidroeléctricamente fai necesaria unha moratoria e unha avaliación ambiental estratéxica de conxunto
- A presión esténdese por toda a demarcación
- A cunca xa soporta unha forte presión hidroeléctrica
- A cunca do Miño-Sil, o feudo das eléctricas e do Ibex 35
- Ribeira Sacra e Rede Natura 2000
- A oportunidade está aberta agora
- Unha moratoria para saber canto pode soportar o río e a súa cunca hidrográfica
- Antes de autorizar novas pezas desta enorme infraestrutura enerxética, a Administración debería poñelas todas sobre o mesmo mapa e determinar os seus efectos acumulativos.
- É unha única cunca.
O Miño-Sil afronta unha nova transformación enerxética. Á rede de encoros e centrais hidroeléctricas construída durante décadas súmanse agora proxectos de baterías, bombeos reversibles e hibridación de instalacións existentes. A dimensión da nova vaga fai necesario analizar o seu impacto de maneira conxunta e non expediente por expediente.
O caso máis evidente é Belesar. A gran central histórica, Belesar I, dispón de tres grupos Francis e arredor de 225 MW, mentres o encoro ten unha capacidade próxima aos 655 hm³. Posteriormente construíuse Belesar II, de 20,8 MW, vinculada ao aproveitamento dos caudais ecolóxicos. A autorización das instalacións electromecánicas de Belesar II foi publicada no DOG do 2 de setembro de 2011.
Agora o escenario cambia novamente.
O proxecto Belesar III, unha central hidroeléctrica reversible entre os encoros de Belesar e Os Peares, foi sometido a información pública no BOE do 4 de agosto de 2011 e recibiu Declaración de Impacto Ambiental favorable en 2012. A instalación estaba deseñada con dous grupos Francis reversibles e unha potencia superior aos 200 MW.
O proxecto non quedou simplemente nun expediente histórico. En 2026, o IDAE incluíu Belesar III na proposta provisional de axudas ao almacenamento mediante bombeo reversible, cunha potencia de 215 MW e 8.995 MWh de capacidade de almacenamento, e unha axuda proposta de 48 millóns de euros.
Ao mesmo tempo, a Xunta está tramitando dúas novas baterías en Chantada. O DOG do 13 de marzo de 2026 publicou o expediente PB 13/2025, correspondente a GRX Belesar I, unha instalación BESS de 48,26 MW. O DOG do 25 de marzo de 2026 publicou o expediente PB 14/2025, correspondente a GRX Belesar II, tamén en Chantada.
Os nomes poden inducir a erro: GRX Belesar I e II non son as centrais hidroeléctricas Belesar I e Belesar II. Son novos proxectos de almacenamento mediante baterías.
A presión esténdese por toda a demarcación
Pero reducir o debate a Belesar sería insuficiente.
No encoro de Frieira tramítase a Central Hidráulica Reversible Crecente e a súa infraestrutura de evacuación, expediente 20260159. O proxecto formula utilizar Frieira como depósito inferior e construír un novo depósito superior, cun circuito hidráulico soterrado e unha central en caverna.
No río Avia aparece a Central Hidroeléctrica Reversible Avia e a súa infraestrutura de evacuación, expediente 20260119, nas provincias de Ourense e Pontevedra.
E en Salas tramítase o Módulo de Almacenamiento HIB BESS Salas, para su hibridación con la Central Hidroeléctrica Salas, expediente 20260227.
Non todos estes proxectos están no río Miño principal, pero si pertencen á Demarcación Hidrográfica Miño-Sil. Esa é precisamente a cuestión que debería determinar a súa avaliación: unha cunca hidrográfica non remata nos límites dun concello nin no perímetro dun expediente.
A cunca xa soporta unha forte presión hidroeléctrica
O Miño-Sil conta xa cunha importante rede de encoros e centrais: Belesar, Os Peares, Velle, Castrelo de Miño, Frieira, Albarellos, Salas, As Conchas, entre outros, ademais de numerosas instalacións hidroeléctricas nos diferentes afluentes.
A propia documentación oficial identifica boa parte destes sistemas como masas de auga moi modificadas e analiza as alteracións producidas pola regulación hidroeléctrica. O Consello de Estado recolle, ademais, a existencia dunha extensa rede de aproveitamentos hidroeléctricos sometidos ao réxime de caudais ecolóxicos.
Por iso, a pregunta non pode ser simplemente se cada nova batería ou central reversible ten un impacto asumible.
Debe preguntarse que capacidade adicional de transformación pode soportar unha cunca que xa foi profundamente modificada.
A cunca do Miño-Sil, o feudo das eléctricas e do Ibex 35
A rede hidroeléctrica existente está fortemente concentrada en grandes grupos enerxéticos. A documentación oficial identifica Naturgy Generación como concesionaria dos aproveitamentos de Belesar e Os Peares, Albarellos, As Conchas, Salas e Velle-Castrelo-Frieira.
Encoro / central / proxecto Río / concello Empresa / promotor Tipo / situación
Belesar Miño · Chantada/O Saviñao
Os Peares Miño · Ribeira Sacra
Belesar II Miño · Chantada/O Saviñao
Naturgy Generación Gran aproveitamento hidroeléctrico
existente
Naturgy Generación Aproveitamento hidroeléctrico
existente
Naturgy Generación Central de caudal ecolóxico, 20,8
MW
Belesar III Miño · Belesar–Os Peares
Naturgy / antigo Gas Natural Fenosa
Bombeo reversible proxectado; reaparece en 2026
Velle Miño · Ourense Naturgy Generación Hidroeléctrica existente
Castrelo de Miño Miño · Ourense Naturgy Generación Hidroeléctrica existente
Frieira Miño ·
Crecente/Padrenda
Naturgy Generación Hidroeléctrica existente
Albarellos Avia · Avión/Leiro Naturgy Generación Hidroeléctrica existente
As Conchas Limia · Bande/Lobeira
Salas Salas ·
Muíños/Entrimo
Naturgy Generación Hidroeléctrica existente
Naturgy Generación Hidroeléctrica existente
HIB BESS Salas Salas Promotor do novo expediente
GRX Belesar I Chantada GR Cormorán
Renovables, S.L.U.
GRX Belesar II Chantada GR Charrán
Renovables, S.L.U.
Almacenamento electroquímico asociado ao sistema existente
Baterías · 48,26 MW · en tramitación
Baterías · 48,26 MW · en tramitación
Central Hidroeléctrica Reversible Avia
Cunca do Avia Promotor do expediente 20260119
Novo bombeo reversible · en tramitación
Encoro / central / proxecto Río / concello Empresa / promotor Tipo / situación
Central Hidráulica Reversible Crecente
Miño · Crecente Promotor do expediente 20260159
Bombeo reversible con Frieira como depósito inferior
A concentración histórica é especialmente evidente no bloque de Belesar, Os Peares, Albarellos, As Conchas, Salas, Velle, Castrelo e Frieira, cuxas concesións pasaron a Unión Fenosa e actualmente figuran a nome de Naturgy Generación.
O Miño-Sil non parte de cero. A súa cunca está marcada desde hai décadas por unha extensa rede de encoros e centrais hidroeléctricas, cunha importante concentración das concesións en grandes grupos enerxéticos. Agora, sobre esa infraestrutura xa existente, proxéctase unha nova xeración de instalacións de almacenamento: bombeos reversibles e grandes baterías. Belesar converteuse así nun dos principais focos desta nova ofensiva enerxética.
Ribeira Sacra e Rede Natura 2000
No caso de Belesar existe ademais unha dimensión territorial extraordinaria.
A Ribeira Sacra está declarada Ben de Interese Cultural como paisaxe cultural, recoñecéndose a relación histórica entre os ríos, os encoros, os socalcos, o patrimonio e a actividade humana.
A planificación debe incorporar tamén os espazos da Rede Natura 2000 e os obxectivos de conservación asociados ás masas de auga. No Baixo Miño, por exemplo, a ZEC Baixo Miño esténdese desde Frieira ata a desembocadura.
O feito de que unha central ou unha batería poida construírse parcialmente baixo terra non elimina necesariamente os seus efectos: hai que considerar captacións, bombeos, oscilacións de nivel, caudais, liñas eléctricas, subestacións, accesos, obras auxiliares e efectos sobre os ecosistemas.
A oportunidade está aberta agora
Hai unha circunstancia especialmente relevante: a planificación hidrolóxica da demarcación está sendo revisada.
A Confederación Hidrográfica do Miño-Sil iniciou en 2026 a avaliación ambiental estratéxica do novo ciclo de planificación 2028-2033. O proceso incorpora precisamente asuntos como as alteracións hidromorfolóxicas, os caudais ecolóxicos, as zonas protexidas, os usos hidroeléctricos e a xestión das infraestruturas.
A anterior planificación xa contou cunha Declaración Ambiental Estratéxica, publicada no BOE en novembro de 2022, e o actual Plan Hidrolóxico 2022-2027 foi aprobado polo Real Decreto 35/2023.
Por iso, o que procede reclamar non é unha avaliación ambiental desde cero, senón que a nova planificación incorpore expresamente unha análise estratéxica do almacenamento enerxético na cunca.
Unha moratoria para saber canto pode soportar o río e a súa cunca hidrográfica
A proposta dunha moratoria non debería entenderse como unha oposición ás renovables nin ao almacenamento. Galicia necesita capacidade de almacenamento para integrar máis enerxía eólica e solar.
Pero precisamente porque o almacenamento vai ser estratéxico, non debería implantarse sen planificación territorial e ambiental de conxunto.
Cómpre analizar simultaneamente as centrais existentes, os novos bombeos reversibles, as baterías e as hibridacións. E facelo sobre a escala correcta: a Demarcación Hidrográfica Miño-Sil, prestando especial atención ao Miño, aos seus afluentes, á Rede Natura 2000 e á paisaxe cultural da Ribeira Sacra.
Belesar I leva máis de seis décadas transformando o Miño. Belesar II engadiu unha nova fórmula para aproveitar os caudais ecolóxicos. Belesar III volve aparecer como gran proxecto de almacenamento hidráulico. E agora chegan as baterías de Chantada, Salas, o bombeo de Crecente e o proxecto reversible do Avia.
Antes de autorizar novas pezas desta enorme infraestrutura enerxética, a Administración debería poñelas todas sobre o mesmo mapa e determinar os seus efectos acumulativos.
Porque o Miño-Sil non é unha colección de expedientes.
É unha única cunca.
E esa debería ser tamén a escala coa que se decida o seu futuro.
Fontes oficiais clave: DOG 13/03/2026 (PB 13/2025, GRX Belesar I); DOG 25/03/2026 (PB 14/2025, GRX Belesar II); BOE 04/08/2011 (Belesar III/Os Peares III); BOE 28/12/2012 (DIA de Belesar III); IDAE 2026 (Belesar III, 215 MW/8.995 MWh); expedientes ambientais 20260159 (Crecente), 20260119 (Avia) e 20260227 (HIB BESS Salas); e documentación da EAE do ciclo hidrolóxico 2028-2033 do Miño-Sil.
