As convocatorias publicadas no DOG abren a porta a novas adxudicacións, mais o concurso non significa que haxa explotación, actividade económica nin ingresos que repercutan nas comunidades afectadas. As bases tamén cualifican o incumprimento de compromisos sociais e económicos como condición resolutoria, malia que esa causa non aparece expresamente recollida no réxime de caducidade da Lei de Minas.
A Xunta de Galicia publicou no Diario Oficial de Galicia número 193, do venres 9 de outubro de 2026, catro convocatorias para concursar por un total de 32 dereitos mineiros caducados en distintos concellos galegos. Trátase de antigas concesións de explotación que volven saír a concurso público, un procedemento administrativo para determinar se se presentan solicitudes e, de ser o caso, cales poden tramitarse para obter os dereitos.
Pero hai unha cuestión fundamental que non se debe confundir: sacar un dereito mineiro a concurso non significa que exista unha mina en funcionamento nin que vaia entrar diñeiro nas arcas municipais ou na poboación afectada. A convocatoria non é unha explotación activa, non acredita extracción e venda de mineral e tampouco representa, por si mesma, un beneficio económico ou social efectivo para a veciñanza.
32 dereitos mineiros repartidos en catro convocatorias
As convocatorias publicadas pola Dirección Xeral de Planificación Enerxética e Minas afectan aos seguintes territorios:
- Lousame: 21 dereitos mineiros, entre eles Phoenicia, La Pilara, Spes, Pilara Segunda, Phoenicia Segunda, La Impertinente, Pilarica, Flafita, Ernesto, Susana e Glandarela, ademais de varias ampliacións e demasías.
- Cabana de Bergantiños, Coristanco e Santa Comba: sete dereitos, entre eles San Antonio, Santa María, Oportuna, Carballeira, Santa Bárbara, Carmen e Ampliación a Oportuna.
- Ponteceso, Cabana de Bergantiños e Coristanco: tres dereitos, Emilita, Ciudad del Landro y demasía e Ciudad del Masma y demasía.
- Mesía: un dereito, Mesón Uno, correspondente á concesión CE 6215.
En total, son 32 dereitos que a Administración incorpora a un procedemento de concorrencia pública. A súa inclusión nas convocatorias non equivale a unha autorización para iniciar de inmediato unha explotación nin demostra que exista unha actividade extractiva capaz de xerar ingresos.
O concurso é un trámite para a eventual adxudicación dos dereitos. Os efectos económicos e sociais que se anuncien para o futuro non poden presentarse como beneficios xa existentes para a poboación.
O PIES (Plan de Impacto Económico e Social) é o plan que recolle os compromisos económicos e as actuacións sociais previstos para repercutir na contorna da concesión mineira.
O EBIT é o beneficio dunha empresa antes de restar os gastos financeiros —como os xuros das débedas— e os impostos. É dicir, permite coñecer o resultado da actividade empresarial antes de descontar eses conceptos. Nas bases dos concursos, a achega económica ao PIES pode vincularse a unha porcentaxe dese resultado.
Por exemplo, se unha empresa obtivese un EBIT anual de 1 millón de euros e se comprometese a destinar o 5 % desa cantidade ao PIES, a achega sería de 50.000 euros. Pero se non hai explotación e a actividade non xera ese resultado, a porcentaxe do EBIT non produce por si mesma ningún ingreso para o territorio.
O problema é que estes compromisos se presentan como vantaxes económicas e sociais asociadas ás concesións, cando o concurso non significa que exista unha mina en funcionamento nin que se estea extraendo e vendendo mineral. As bases poden recoller contías mínimas anuais para o PIES, pero esas previsións non equivalen a cartos que vaia a recibir a poboación ou a comunidade.
En definitiva, o PIES describe os compromisos sociais e económicos e o EBIT serve para calcular unha parte da achega comprometida. Ningún dos dous acredita que haxa beneficios reais para a veciñanza: estes só existirían cando as achegas se materializasen efectivamente.
A condición resolutoria do PIES e do EBIT: unha cláusula que non pode crear novas causas de caducidade
Outro aspecto relevante das bases é que o incumprimento dos compromisos vinculados ao PIES e ao EBIT se formula como unha condición resolutoria da concesión.
A cuestión xurídica non se pode desprazar nin presentar como se estivese simplemente pendente dunha explicación administrativa. O réxime de extinción e caducidade das concesións mineiras está sometido á normativa mineira. A Lei 22/1973, de Minas, regula no seu capítulo correspondente as causas de caducidade das concesións de explotación, en particular no artigo 86, e contempla no artigo 87 un suposto específico relativo a infraccións graves ou reiteradas das condicións do título ou de normas obrigatorias, baixo os requisitos que ese precepto establece.
O incumprimento do PIES ou dunha porcentaxe do EBIT non aparece identificado, por si mesmo e de maneira autónoma, como unha causa legal de caducidade no artigo 86. Polo tanto, as bases dun concurso non poden crear por si soas unha causa de resolución que non teña cobertura na lexislación aplicable, nin converter unha condición administrativa nun mecanismo para eludir o réxime legal mineiro.
A Lei 3/2008, de ordenación da minaría de Galicia, regula nos artigos 35 e 36 a convocatoria e resolución dos concursos de dereitos mineiros e a valoración das ofertas segundo as vantaxes científicas, técnicas, económicas e sociais. Esa regulación permite establecer criterios para comparar propostas, pero a valoración dun compromiso social ou económico non debe confundirse coa creación dunha nova causa de caducidade da concesión.
A distinción é determinante: unha cousa é que o PIES ou o EBIT formen parte dos compromisos que unha oferta presenta e que a Administración valore para adxudicar un dereito; outra, distinta, é afirmar que o seu incumprimento permite resolver ou extinguir a concesión. A primeira cuestión pertence á valoración e ás condicións da oferta; a segunda debe respectar estritamente as causas e o procedemento establecidos pola lei.
En consecuencia, a inclusión nas bases da expresión «condición resolutoria» non lle confire automaticamente cobertura legal. Unha cláusula administrativa non pode ampliar por si mesma as causas legais de caducidade nin prevalecer sobre a Lei de Minas. O alcance dos compromisos do PIES e do EBIT debe quedar subordinado ao réxime legal aplicable, non ao revés.
O esencial é non confundir unha expectativa administrativa cun beneficio real: abrir un concurso non crea actividade extractiva, non produce ingresos por venda de mineral e non garante que a poboación vaia recibir cartos. Os beneficios sociais e económicos non se poden dar por feitos só porque aparezan escritos nunhas bases. E as condicións administrativas que se establezan para valorar as ofertas tampouco poden converterse, pola súa soa redacción, en novas causas de caducidade alleas ao réxime legal mineiro.
O PIES e o EBIT poden empregarse como criterios e compromisos económicos do concurso, pero a súa inclusión como «condición resolutoria» non é automaticamente legal. Se esa cláusula pretende que o incumprimento do PIES ou da porcentaxe do EBIT sexa, por si só, unha nova causa de caducidade da concesión, hai un problema de legalidade serio.
A distinción é esta:
– Pode ser legal valorar o PIES e o EBIT: o artigo 36 da Lei galega 3/2008 permite valorar as vantaxes económicas e sociais das ofertas.
– O artigo 86 da Lei 22/1973, de Minas, establece os supostos legais nos que pode declararse a caducidade dunha concesión de explotación da sección C. Isto significa que a Administración non pode engadir, mediante as bases dun concurso, novas causas de caducidade que a lei non contempla. Polo tanto, o incumprimento do PIES ou do compromiso económico vinculado ao EBIT non pode converterse automaticamente nunha causa autónoma de caducidade polo simple feito de que as bases o denominen «condición resolutoria».
Incremento de 50.000 euros por cada emprego directo non creado: posible falta de cobertura legal
As bases establecen que, se durante o período de explotación non se crea o número de empregos directos comprometido, a contía que se debe achegar en aplicación do criterio 2.6 incrementarase en 50.000 euros por cada emprego non creado. Porén, non cualifican expresamente esta cantidade como sanción administrativa nin aclaran suficientemente se se trata dunha achega adicional ao Plan de Impacto Económico e Social (PIES) ou dunha obriga económica autónoma.
Esta falta de definición suscita un problema de legalidade. Se o incremento ten natureza sancionadora, a Administración non pode impoñelo sen unha norma que tipifique a infracción e estableza a correspondente consecuencia económica, conforme aos principios de legalidade e tipicidade recollidos no artigo 25.1 da Constitución española e nos artigos 25 e 27 da Lei 40/2015, de réxime xurídico do sector público. Se, pola contra, se presenta como unha obriga económica adicional, debe identificarse a habilitación legal que permite establecela, así como a súa finalidade, os presupostos de aplicación e o método de cálculo.
As bases dun concurso non poden crear por si soas unha sanción económica nin impor unha obriga carente de cobertura normativa suficiente. Por iso, o incremento de 50.000 euros por cada emprego non creado resulta xuridicamente cuestionable: a convocatoria fixa unha consecuencia económica concreta sen determinar con suficiente claridade a súa natureza nin o fundamento legal que permitiría esixila. Procede, en consecuencia, cuestionar a validez desta cláusula por posible vulneración do principio de legalidade e por insuficiente determinación da obriga.
