@jsuarez02111977
Por momentos, Galicia foi un reino de gaseosas. Un imperio, case. Da Pitusa á Polar, de Oural a Las Dos Lunas, de sifóns cargados de gas carbónico e azucre á liturxia dos bares coa persiana medio baixada, onde o camareiro, co pano ao lombo, poñía un vaso e enchíao dese chisporroteo que parecía música. Galicia foi gaseosa antes de ser Estrella Galicia, antes de ser albariño, antes de ser “cool”.
Porque non nos enganemos: a gaseosa galega non era só unha bebida. Era un rito social, un manifesto económico e un himno proletario. Si, un himno. Burgués era quen podía pagarse un Fanta ou unha Coca-Cola. O resto, os que andaban xustos, mesturaban viño peleón coas burbullas locais. Gaseosa para disfrazar a aspereza do clarete e para matar a sede sen quedar sen cartos para o autobús.
En cada vila, unha fábrica. En cada barrio, un camión. En cada casa, unha botella retornable, esa reliquia de vidro que, coma as catedrais, pasaba de xeración en xeración. Porque a gaseosa era relixión doméstica e economía circular moito antes de que os modernos inventaran ese termo. Retornable, si señor, e coa mesma etiqueta de papel durante anos, esvaecida polas pingas que escorregaban ao servila.
Na España dos anos 50 existían máis de 5.000 fábricas de gaseosas. En Galicia, no 1962, habería aproximadamente 400, delas 97 na provincia de Ourense.
Por que tantas fábricas en Galicia? Auga boa, man de obra barata e o xenio comercial dos galegos, que converten en negocio ata o aire que respiran. Pero tamén por outra cousa: Galicia é terra húmida e doce, si, pero tamén é áspera, áspera coma un viño sen gaseosa. E alí onde hai aspereza, o home busca o borboriño que lle suavice a vida.
Despois chegaron as multinacionais. Coca-Cola, Pepsi, Kas… Eses xigantes que chegaron cos seus tanques de publicidade, coma os americanos en Normandía, e arrasaron co comercio local. Xa non importaba se a gaseosa era boa ou se a fabricaba o primo do cuñado. Importaba a marca, o logo, a cor do anuncio. Importaba o envase de plástico que se tiraba ao lixo sen mirar atrás. E as fábricas galegas foron pechando, unha tras outra, igual que se apagan as luces dun teatro cando remata a función.
Hoxe, dicir gaseosa galega soa case exótico. Vintage, chámanlle. Unha palabra ridícula, coma todas esas palabras inglesas que usamos para agochar a morriña. Véndennos nostalxia embotellada nas feiras gourmet, a prezo de licor caro. E os galegos, que somos sentimentais e desconfiados, compramos unha botella para lembrar ao noso pai mesturando viño na mesa do domingo. Ou á avoa servindo vasos aos netos mentres se facía o caldo.
A gaseosa galega é a metáfora perfecta do que fomos. Pequenos, familiares, locais, resistentes. Hoxe somos globais, homoxéneos, plastificados. O borboriño segue aí, noutras latas, noutros sabores. Pero nunca volverá ser igual. Non volverá soar ese “pssst” da chapa aberta, nin a xelear o vaso na barra de zinc dun bar en Ordes ou nun ultramarinos de Ribadavia.
Eramos gaseosa. Agora somos soda sen alma. E ás veces, carallo, canto boto de menos aquelas burbullas.
Foto. Gaseosas de Galicia
