O estudo químico da mina de Touro (2023): metais pesados, drenaxe ácida, infraccións legais e un risco certo para o Ulla

En 2023, Cobre San Rafael presentou o documento “Estudio de la afección química en la red fluvial en la etapa de rehabilitación del entorno de Touro”, elaborado polo Grupo de Enxeñaría da Auga e do Medio Ambiente da UDC. Este informe, destinado a acreditar a suposta inocuidade da reapertura da mina de cobre de Touro na fase de rehabilitación, remata converténdose na proba máis clara do contrario: metais pesados presentes, risco extremo de drenaxe ácida, incumprimentos normativos e ameaza directa para a calidade das augas do Ulla.

A lectura minuciosa do documento revela contradicións internas graves, afirmacións que non se axustan á lexislación ambiental e omisións técnicas que invalidan as conclusións oficiais.

1. O estudo recoñece que os residuos NON son inertes… pero tenta presentalos como inofensivos

O Anexo I, elaborado pola empresa AGQ (2018), incluído íntegro no documento de 2023, é clarísimo:

“El material sólido no sufrirá degradación, contiene sulfuro por encima del 1 %, y contenidos de metales altos, por lo que el residuo sólido no es inerte”.

Así mesmo, o informe determina:

• S total: 7,19 %
• S en forma de sulfuro: 7,14 %
• NPR (neutralization potential ratio): 0,03, cando a normativa require >3 para evitar drenaxe ácida.

É dicir, é un residuo altamente acidificante. Esta confesión técnica invalida todo o discurso posterior que tenta minimizar impactos.

Que significa que o NPR sexa 0,03?

Un NPR = 0,03 é un valor extremadamente baixo.

Traducido a linguaxe non técnica:

1. O material xera máis de 30 veces máis ácido do que pode neutralizar.
2. Case non ten capacidade tampón fronte á acidificación.
3. En contacto con auga e aire, inevitablemente producirá drenaxe ácida.

É un valor propio de:

1. residuos con alto contido en sulfuro,
2. minas con histórico de contaminación grave,
3. materiais que non deberían quedar expostos ao medio sen encapsulado estrito.

Por que a normativa esixe NPR > 3?

Porque a experiencia internacional demostrou que:

1. Valores próximos a 1 → acaban xerando drenaxe ácida a medio prazo.
2. Mesmo valores entre 1 e 3 non son seguros.
3. Só por riba de 3 hai unha marxe real fronte a:
   1. variacións de humidade,
   1. choivas intensas,
   1. oxidación progresiva,
   1. fracturación do material co tempo.

Por iso, o RD 777/2012 establece este límite como criterio mínimo de seguridade, non como valor “ideal”.

2. Drenaxe ácida: un risco real e gravísimo recoñecido polo documento

O Real Decreto 777/2012 é taxativo: un residuo non pode ser considerado inerte se supera o 0,1 % de sulfuro. O informe non só supera ese límite, senón que confirma un potencial acidificante extremo.

A drenaxe ácida é o peor escenario químico posible nun proxecto mineiro:

1. xera auga extremadamente ácida,
2. mobiliza metais pesados tóxicos,
3. destrúe hábitats fluviais,
4. contamina acuíferos e ríos durante décadas.

Non obstante, tras confirmar este risco, o estudo conclúe —sen base científica nin normativa— que o lixiviado resultante sería “de impacto nulo” en caso de verterse:

“el fluido (…) se verterá por el medio, pero con un impacto químico nulo”.
Esta afirmación é incompatible coa química, coa experiencia internacional e coa propia analítica incluída no documento.

3. Metais pesados: presenza significativa e potencial impacto acumulativo

O informe presenta concentracións detectables de metais como:

• Arsénico (As)
• Cadmio (Cd)
• Cobre (Cu)
• Zinc (Zn)
• Mercurio (Hg)
• Manganeso (Mn)

En varias mostras, os valores están próximos aos límites de referencia do RD 817/2015 —límite para vertido e para calidade de augas—.

O documento non analiza en ningún momento:

1. acumulación en sedimentos,
2. bioacumulación en fauna acuática,
3. impacto en episodios de choiva intensa,
4. mobilización de metais ao baixar o pH (que o material favorece).

Estas omisións incumpren o RD 817/2015 e a Directiva Marco da Auga, que obrigan a unha avaliación completa do estado químico dunha masa de auga e dos seus riscos.

4. Infraccións e omisións legais: o estudo non cumpre a normativa española nin europea

A) Incumprimento da Directiva Marco da Auga (DMA) e do RD 817/2015

A DMA establece o principio de non deterioración, que prohibe calquera empeoramento, mesmo se os valores se manteñen dentro de límites legais.

O estudo nunca analiza se as descargas previstas agravarían o estado actual do Lañas, Brandelos ou Ulla.

B) Incumprimento do RD 975/2009 sobre instalacións mineiras

O estudo recoñece que, en caso de fallo do dique:

“se verterá por el medio”

Pero ignora que este Real Decreto obriga a:

1. modelizar ruptura parcial e total,
2. cuantificar a carga de metais vertida,
3. analizar impacto inmediato e diferido na rede fluvial,
4. avaliar danos ao dominio público hidráulico.

Nada disto aparece no documento.

C) Incumprimento da Lei de Augas

O material depositado nas escombreiras pode xerar lixiviación de metais e ácidos. A Lei de Augas prohibe expresamente:

“calquera vertido, directo ou indirecto, con potencial contaminante, sen autorización e sen garantir a inocuidade”.

O estudo non achega ningunha garantía, nin tecnolóxica nin normativa.

5. O risco para o Ulla: o punto clave que o documento intenta minimizar

O informe asegura que:

“a dilución do río Ulla é do 95 %” fronte aos aportes do Lañas e Brandelos.

Esta afirmación —que pretende ser tranquilizadora— é en realidade unha alarma:

A dilución non é unha medida válida para cumprir a Directiva Marco da Auga

O Tribunal de Xustiza da UE xa ditaminou que non se pode recorrer á dilución para xustificar impactos.

O Ulla é un ecosistema vulnerable e estratéxico

1. Abastece a ría de Arousa, motor marisqueiro de Europa.
2. Presenta especies extremadamente sensibles a metais pesados.
3. Ten zonas de deposición de sedimentos onde os metais se acumulan durante décadas.

O documento non modela o transporte de metais ata a ría, nin a bioacumulación, nin o efecto sobre os bancos marisqueiros. Unha omisión inaceptable dada a magnitude do impacto potencial.

6. Conclusión: o informe confirma o perigo que pretende negar

A fusión dos datos técnicos e das argumentacións legais permite afirmar con rotundidade:

1. O material non é inerte (o estudo admíteo).
2. O risco de drenaxe ácida é extremo (NPR=0,03).
3. Hai presenza significativa de metais pesados en lixiviados.
4. Non se cumpre a normativa esencial en avaliación de riscos.
5. O Ulla sería receptor final dunha contaminación potencialmente irreversible.

O documento de 2023 aspira a demostrar “afección nula”, pero os seus propios datos mostran exactamente o contrario: un risco químico, ecolóxico e legal incompatible coa normativa ambiental vixente e cun territorio tan sensíbel como o Ulla e a ría de Arousa.