A decisión da Xunta de Galicia de sacar a concurso novos dereitos mineiros para explotacións de ouro, volframio, estaño, litio ou cobre non se explica só por unha suposta estratexia industrial europea nin pola chamada transición ecolóxica. Detrás desta ofensiva extractiva hai un elemento fundamental do que apenas se fala publicamente: a enorme capacidade recadatoria que pode xerar a minería metálica para as administracións públicas.
A comparecencia da conselleira de Economía e Industria, María Jesús Lorenzana, deixou unha cifra moi significativa: os recursos naturais asociados ás minas de Corcoesto, San Finx e Santa Comba poderían alcanzar un valor próximo aos 7.000 millóns de euros.
Esa cifra é a clave política de todo o proceso.
Porque cando unha Administración calcula o valor económico do subsolo dese xeito, xa non está vendo unicamente montes, aldeas ou parroquias habitadas. Está vendo un enorme potencial económico arredor da extracción mineira.
1. O concurso mineiro non é o verdadeiro negocio
A Xunta non vai ingresar miles de millóns simplemente por convocar o concurso mineiro. Os ingresos inmediatos procedentes do propio procedemento serán relativamente limitados.
A Administración cobrará principalmente:
- taxas administrativas;
- canon de superficie mineira;
- dereitos de concesión;
- avais e garantías económicas;
- pagos asociados á tramitación.
En conxunto, esas cantidades iniciais probablemente moverán entre varios centos de miles e poucos millóns de euros.
O importante non é iso.
O verdadeiro negocio económico para a Xunta aparece despois, cando as explotacións entren en funcionamento.
2. Onde está realmente o diñeiro
Se os recursos anunciados pola Xunta alcanzan realmente os 7.000 millóns de euros en valor económico potencial, Galicia podería mover durante décadas unha enorme maquinaria fiscal e industrial arredor da actividade extractiva.
As vías de recadación pública serían múltiples:
- canon mineiro;
- impostos derivados da actividade económica;
- tributación empresarial;
- IRPF asociado aos empregos xerados;
- cotizacións sociais;
- taxas ambientais e industriais;
- actividade económica inducida;
- contratos, servizos e movemento loxístico.
Nunha explotación mineira moderna, o retorno público total adoita situarse aproximadamente entre o 5% e o 15% do valor económico xerado ao longo da vida útil do proxecto.
Aplicando esa porcentaxe ás cifras difundidas pola propia Xunta, o retorno público potencial podería situarse entre:
- 350 millóns de euros nun escenario conservador;
- 560 a 700 millóns nun escenario medio;
- máis de 1.000 millóns nun escenario alto.
Non todo ese diñeiro iría directamente á Xunta, porque parte correspondería ao Estado e outra ás administracións locais. Pero a Administración galega podería captar perfectamente centos de millóns de euros ao longo das próximas décadas.
Esa expectativa económica explica moitas cousas.
3. O subsolo galego convértese nun activo financeiro
O problema político de fondo é que a Xunta comeza a mirar o territorio principalmente desde unha lóxica económica e recadatoria.
Corcoesto, San Finx ou Santa Comba deixan de ser unicamente parroquias, aldeas ou espazos habitados. Convértense en reservas de valor económico.
E cando unha Administración identifica centos de millóns potenciais arredor dun recurso natural, o risco é evidente: o interese recadatorio pode acabar pesando máis que a protección territorial.
Por iso resulta especialmente grave que toda esta expansión mineira avance sen un verdadeiro Plan Sectorial Mineiro actualizado e participado socialmente.
Non existe unha planificación clara que determine:
- que zonas deben quedar excluídas pola presenza de vivendas;
- que espazos son incompatibles coa minería metálica;
- que protección deben ter os recursos hídricos;
- que límites territoriais non deben superarse.
O resultado é unha situación extremadamente delicada: dereitos mineiros avanzando baixo parroquias habitadas mentres a Xunta calcula retornos económicos millonarios.
Pasaron os anos e aínda quedan restos da protesta veciñal, que nin o tempo, nin os lamebotas foron capaz de borrar.
4. Corcoesto: o símbolo do conflito
O caso de Corcoesto representa perfectamente esta tensión.
Aquel proxecto mineiro xerou unha mobilización social histórica porque miles de persoas entenderon que o problema non era só ambiental. Era tamén político e territorial.
A explotación prevista afectaba unha zona habitada, con actividade agraria, recursos hídricos e vida comunitaria consolidada.
Agora a Xunta recupera aquela lóxica extractiva nun contexto aínda máis agresivo: Europa necesita minerais críticos e Galicia aparece como unha enorme reserva estratéxica de recursos.
O anuncio da Xunta ten un craro componente electoral para Cabana de Bergantiños, onde a parroquia de Corcuesto, sufriron os seus veciños as consecuencias da «abundancia» do ouro que dende tempo dos romanos gardan o interior dos montes.
O problema é que os impactos quedan no territorio. As parroquias soportan:
- risco ambiental;
- presión sobre a auga;
- ruído e explosivos;
- tráfico pesado;
- degradación paisaxística;
- incerteza sobre o futuro económico local.
Mentres tanto, os grandes fluxos económicos concéntranse arredor das empresas concesionarias e da recadación pública asociada á actividade extractiva.
5. A contradición política da Xunta
Existe ademais unha contradición evidente no discurso oficial. A Xunta leva anos falando de:
- loita contra o despoboamento;
- revitalización do rural;
- defensa do territorio;
- fixación de poboación.
Pero ao mesmo tempo promove un modelo extractivo que introduce unha enorme presión industrial sobre parroquias e aldeas.
Porque a realidade é clara: poucas actividades transforman tanto un territorio como a minería metálica intensiva.
E aquí aparece a gran pregunta política que a Xunta evita responder con claridade:
Pode unha Administración defender o rural mentres converte ese mesmo rural nunha plataforma extractiva ao servizo da demanda industrial europea e das súas propias expectativas recadatorias?
6. O verdadeiro debate
O debate xa non é simplemente ecolóxico. É un debate sobre o modelo de país.
Sobre se Galicia debe organizar o seu futuro arredor da planificación territorial, da diversificación económica e da protección das comunidades rurais ou se, pola contra, acepta converter parte do territorio nunha gran reserva extractiva porque o subsolo pode xerar centos de millóns de euros en retorno económico.
Esa é a cuestión de fondo que se agocha detrás do novo concurso mineiro da Xunta.
