A repotenciación eólica do Barbanza proxéctase a só 198 metros dunha das turbeiras inventariadas pola Xunta

Avogada e escritora

Barbanza I e II substituirán 87 aeroxeradores por seis máquinas de 5,7 MW e 155 metros de rotor nunha serra na que a Xunta ten inventariadas 47 zonas húmidas baixo a denominación “Turbeiras do Barbanza”

A nova repotenciación dos parques eólicos Barbanza I e Barbanza II, sometida a información pública no DOG do 5 de agosto de 2026, abre unha cuestión ambiental que merece unha explicación técnica moi detallada: como se van executar cimentacións, plataformas, pistas, gabias eléctricas e drenaxes nun territorio no que a propia Xunta de Galicia inventariou 47 zonas húmidas denominadas “Turbeiras do Barbanza”?

O Departamento Territorial da Coruña someteu a información pública os expedientes IN408A 2025/007, Repotenciación Barbanza I, e IN408A 2025/006, Repotenciación Barbanza II, nos concellos do Porto do Son, A Pobra do Caramiñal e Boiro.

A comparación matemática das coordenadas UTM publicadas para os novos aeroxeradores coas coordenadas oficiais das Turbeiras do Barbanza arroxa distancias de apenas 198 metros, 388 metros, 422 metros ou 526 metros entre determinadas máquinas e os puntos de referencia das zonas húmidas.

E hai unha advertencia fundamental: estas non son distancias ao bordo das turbeiras.

Son distancias entre as coordenadas UTM representativas publicadas oficialmente para cada humidal e as coordenadas de los aeroxeradores. Como as zonas húmidas teñen superficie —algunhas varias hectáreas—, a distancia real entre as obras e o perímetro do humidal pode ser sensiblemente menor.

BI-03: aproximadamente 198 metros da Turbeira 111061.46

O caso máis chamativo aparece no aeroxerador BI-03 de Barbanza I.

As coordenadas proxectadas son:

BI-03: X 502.934 / Y 4.723.883

A Xunta sitúa a Turbeira do Barbanza 111061.46, de nada menos que 4,83 hectáreas, en:

X 503.128 / Y 4.723.923.

A distancia euclidiana entre ambas coordenadas UTM é duns 198 metros.

Mais, insistimos, son 198 metros respecto da coordenada de referencia, non necesariamente respecto do límite da zona húmida de 4,83 hectáreas.

O aeroxerador BI-04, situado en X 503.269 / Y 4.723.561, queda a aproximadamente 388 metros dese mesmo punto de referencia.

E isto non é unha cuestión menor cando estamos ante ecosistemas dependentes precisamente da circulación e permanencia da auga no terreo.

Máquinas de 5,7 MW e rotores de 155 metros

A repotenciación de Barbanza I pretende retirar os 60 aeroxeradores existentes e substituílos por só catro máquinas.

Barbanza II pasaría dos seus 27 aeroxeradores actuais a dous.

En total desaparecerían, por tanto, 87 aeroxeradores antigos e instalaríanse seis novos.

A redución do número de máquinas é evidente. Mais iso non significa que as obras carezan de impacto.

Os seis novos aeroxeradores serán Nordex Energy N155/5.X, cunha potencia nominal individual de 5,7 MW, unha altura de buxa de 108 metros e, sobre todo, un diámetro de rotor de 155 metros.

Barbanza I instalará 22,8 MW, cunha potencia evacuable de 19,8 MW e unha produción neta prevista de 78.620 MWh anuais.

Barbanza II instalará outros 11,4 MW, cunha potencia evacuable de 9,24 MW e unha produción estimada de 37.421 MWh anuais.

Entre ambos proxectos falamos de 34,2 MW instalados e 116.041 MWh de produción neta anual prevista.

O orzamento de execución material suma aproximadamente 37,24 millóns de euros.

As distancias que deben explicar os estudos ambientais

Tomando as coordenadas oficiais das zonas húmidas como puntos de referencia, os cálculos dan resultados especialmente relevantes.

Son cálculos directos sobre coordenadas UTM ETRS89/fuso 29.

E precisamente por iso non deben confundirse con distancias ao perímetro real dos humidais. Para coñecer estas últimas é imprescindible superpoñer as poligonais cartográficas oficiais das zonas húmidas co proxecto construtivo completo.

47 Turbeiras do Barbanza recoñecidas oficialmente

Foi a propia Dirección Xeral de Patrimonio Natural a que, mediante Resolución do 27 de febreiro de 2023, incorporou 400 zonas húmidas ao Inventario de zonas húmidas de Galicia.

Entre elas aparecen 47 rexistros consecutivos, do 111061.01 ao 111061.47, todos baixo a denominación “Turbeiras do Barbanza”.

E as superficies non son insignificantes.

A 111061.08 alcanza 17,08 hectáreas; a 111061.46, 4,83 ha; a 111061.03, 4,51 ha; a 111061.02, 4,31 ha; a 111061.06, 3,95 ha; a 111061.10, 3,91 ha; a 111061.04, 3,69 ha; e a 111061.39, 3,34 ha.

O mapa resultante é contundente: a actividade eólica e as zonas húmidas comparten unha mesma serra.

O problema non é só onde se coloca a torre

Este é probablemente o punto técnico máis importante.

Nunha turbeira, preguntar exclusivamente cantos metros separan o aeroxerador do humidal é insuficiente.

Hai que preguntar:

Por onde chega a auga que mantén esa turbeira?

Unha turbeira depende dun determinado equilibrio hidrolóxico. Por iso unha infraestrutura non necesita construírse literalmente encima da zona húmida para poder alterala.

Unha pista situada augas arriba, unha gabia eléctrica, un drenaxe transversal ou unha escavación poden modificar a circulación superficial ou subsuperficial.

E os propios proxectos describen unha obra civil considerable.

Está prevista a retirada de aeroxeradores antigos, centros de transformación, cimentacións, canalizacións eléctricas e determinados camiños.

Despois chegarán as novas obras: vías interiores, acondicionamento do acceso principal, plataformas de montaxe, novas cimentacións, canalizacións eléctricas e obras auxiliares.

Non son seis puntos sobre un mapa.

É unha intervención sobre o terreo.

Cimentacións, plataformas e pistas: a gran cuestión ambiental

Un aeroxerador Nordex N155 de 5,7 MW non aparece sobre o monte sen obra civil.

Require unha cimentación capaz de soportar unha máquina cun rotor de 155 metros de diámetro.

Require unha plataforma de montaje suficientemente ampla para operacións con grandes grúas.

Require accesibilidade para transportar pas de decenas de metros de lonxitude e compoñentes de enorme tonelaxe.

E require gabias para a rede eléctrica soterrada de 20 kV, ademais da fibra óptica e da rede de terras.

No caso de Barbanza I están previstos dous circuítos soterrados, con condutores XLPE de seccións de 240 e 630 mm².

Barbanza II contará con outro circuíto soterrado de 20 kV.

Por iso resulta imprescindible coñecer por onde discorren exactamente esas gabias, canto terreo se escavará, como se executarán os drenaxes e que relación teñen coas bacías que alimentan as turbeiras.

Abrir unha pista pode ser tan relevante como colocar un aeroxerador

As estradas interiores poden modificar a microtopografía dun terreo de montaña.

Os desmontes cortan pendentes.

Os terrapléns crean barreiras.

As cunetas concentran escorrentías.

Os tubos de drenaxe trasladan a auga dun lado ao outro dunha pista.

As gabias poden crear vías preferentes de circulación.

E as escavacións poden interceptar auga subsuperficial.

Precisamente por iso resulta insuficiente unha avaliación baseada nunha frase do tipo “a infraestrutura non ocupa a zona húmida”.

A pregunta ambiental correcta é outra:

Pode a infraestrutura modificar a cantidade, dirección ou permanencia da auga que mantén esa turbeira?

Se a resposta non está tecnicamente descartada, o problema segue existindo aínda que unha liña nun plano quede fóra do perímetro administrativo do humidal.

Unha escavación a 198 metros dun punto de referencia dunha turbeira de 4,83 hectáreas merece unha explicación extraordinariamente detallada

O caso BI-03/111061.46 debería recibir unha atención particular no estudo ambiental.

O punto de referencia do aeroxerador está a aproximadamente 198 metros do punto oficial dunha turbeira de 4,83 hectáreas.

Antes de autorizar as obras debería coñecerse, cando menos, a delimitación real desa turbeira, a profundidade dos depósitos turbosos, a topografía, o nivel freático, a dirección das escorrentías, os fluxos subsuperficiais e a súa bacía de alimentación.

E sobre ese mapa deberían colocarse a cimentación completa de BI-03, a plataforma, os desmontes, terrapléns, drenaxes, accesos e gabias eléctricas.

Sen esa información, dicir que a turbeira non resultará afectada sería unha conclusión prematura.

E hai máis parques no mesmo territorio

A análise tampouco debería terminar en Barbanza I e II.

Na serra existen outras instalacións eólicas.

O Parque Eólico Graiade, no Porto do Son, foi sometido a avaliación ambiental xa en 2004 e conta con 13 aeroxeradores de 1,5 MW segundo a documentación histórica citada.

E o Parque Eólico O Barbanza, en Boiro, ten autorizados 15 MW mediante cinco Vestas V112 de 3 MW, ademais de subestación e dúas torres meteorolóxicas.

A cuestión ambiental, por tanto, non é exclusivamente o impacto de seis aeroxeradores considerados individualmente.

É necesario analizar décadas de ocupación eólica, pistas, plataformas, drenaxes, gabias, subestacións y nuevas obras sobre un territorio no que se distribúe un sistema de 47 zonas húmidas oficialmente inventariadas.

O paradoxo de desmontar 87 máquinas para construír seis

A repotenciación presenta unha oportunidade ambiental evidente: eliminar 87 aeroxeradores antigos e deixar só seis.

Pero precisamente por iso debería exixirse un balance ambiental cuantificado.

Cantos quilómetros de pistas desaparecerán?

Cantos permanecerán?

Cantos serán ampliados?

Cantos metros cadrados de plataforma serán restaurados?

Canta superficie nova será ocupada?

Cantos metros cúbicos de formigón se retirarán?

Canto novo formigón se utilizará?

Que drenaxes desaparecerán?

Cales permanecerán?

Que zonas actualmente degradadas serán restauradas?

E, sobre todo, pode aproveitarse o desmantelamento para recuperar a dinámica hídrica dalgunhas turbeiras?

A repotenciación non debería limitarse a cambiar máquinas antigas por modernas. Se realmente se pretende reducir o impacto ambiental, debería deixar unha serra menos fragmentada e hidrolóxicamente máis próxima ao seu funcionamento natural.

A Xunta coñece oficialmente estas turbeiras desde 2023

Este dato tamén cambia o contexto.

Barbanza I funciona desde 1997 e Barbanza II desde 1999.

Pero a nova autorización tramítase en 2026, cando existe unha información ambiental que non estaba dispoñible nas mesmas condicións hai case tres décadas.

Desde 2023, a Administración autonómica ten incorporadas oficialmente ao Inventario as 47 Turbeiras do Barbanza, coas súas superficies e coordenadas.

Non parece razoable avaliar unha repotenciación en 2026 como se a realidade ambiental coñecida continuase sendo a de 1997.

Non basta con estudar cada turbeira como unha illa

Hai ademais unha cuestión que debería ser central no estudo ambiental: a conectividade entre as 47 unidades.

Que compartan a denominación “Turbeiras do Barbanza” non demostra por si só que todas estean hidrolóxicamente conectadas.

Mais precisamente iso é o que debe investigarse.

Hai que delimitar bacías, divisorias, nacentes, escorrentías e circulacións subsuperficiais.

Porque o territorio situado entre dúas turbeiras tamén pode ser esencial para manter ambas.

Unha estrada ou unha gabia que atravesa ese espazo pode modificar o funcionamento do sistema sen tocar fisicamente ningunha das dúas manchas cartografadas.

O que debería esixirse antes dunha autorización

A Administración ten agora unha oportunidade para resolver estas incógnitas con datos.

Antes dunha declaración ambiental favorable deberían estar cartografadas a escala suficiente as 47 zonas húmidas e as súas áreas de alimentación, superpoñendo todas as obras de Barbanza I e II.

Deberían aparecer non só os seis aeroxeradores, senón cimentacións, plataformas, pistas novas, pistas ampliadas, desmontes, terrapléns, gabias eléctricas, drenaxes, subestación, torre meteorolóxica, zonas auxiliares e todas as actuacións de desmantelamento.

E debería existir unha análise hidroxeolóxica capaz de responder unha pregunta elemental:

Que ocorre coa auga antes, durante e despois das obras?

Porque nunha turbeira, esa é a pregunta decisiva.

198 metros son un aviso, non a distancia definitiva

A cifra de 198 metros entre BI-03 e o punto oficial da 111061.46 é suficientemente pequena como para acender todas as alarmas técnicas.

Pero sería incorrecto presentala como a distancia exacta do aeroxerador á turbeira.

A distancia verdadeiramente importante é a existente entre todas as obras asociadas ao aeroxerador y el límite real y la cuenca de alimentación del humedal.

E esa pode ser menor.

Determinala corresponde ao promotor e á Administración mediante cartografía oficial, traballo de campo e estudos hidroxeolóxicos suficientemente detallados.

O que os datos públicos xa permiten afirmar é que as novas infraestruturas eólicas proxéctanse nun territorio extraordinariamente próximo a numerosas zonas húmidas que a propia Xunta decidiu incorporar ao seu Inventario oficial en 2023.

E con aeroxeradores a centos de metros dos seus puntos de referencia, plataformas de gran tamaño, cimentacións, pistas, drenaxes e quilómetros de canalizacións soterradas, a protección das Turbeiras do Barbanza non pode resolverse cunha simple liña trazada nun plano.

O DOG abriu agora o período no que estas preguntas deben ser contestadas.

As turbeiras non son puntos nun mapa. Son sistemas vivos que dependen da auga. E antes de volver escavar a serra do Barbanza, a Administración debe demostrar que sabe exactamente por onde circula esa auga e que as obras non van comprometer o sistema que mantén estes humidais.