O acto terá lugar no Memorial do Furriolo (A Bola), o martes 18 de agosto ás 20.00 horas, como continuación nestas comarcas do Día da Galiza Mártir ou Día dos Mártires Galegos, que se conmemora o día anterior, e nel tamén se honrará o recordo das persoas paseadas e asasinadas na contorna do Furriolo, tanto pola parte da Limia como pola de Celanova —moitas delas aínda hoxe sen identificar—, entre as que se atopan o mestre Eduardo Villot, sacado do cárcere do Mosteiro de Celanova o mesmo día que o Celso de Poulo.
O Memorial do Alto do Furriolo, na estrada entre Celanova e Xinzo de Limia, acollerá o martes 18 de agosto ás oito da tarde, unha homenaxe ao conxunto de veciños e veciñas asasinados neste lugar nos meses posteriores ao golpe de estado de 1936, moitos deles aínda hoxe sen nome. Entre as vítimas identificadas están Celso Pérez Enríquez, alcalde de Gomesende pola Fronte Popular, e Eduardo Villot Canal, mestre, militante comunista e membro da Asociación de Traballadores do Ensino (ATEO), sacado do cárcere de Celanova xunto con Celso de Poulo e asasinado como el no Furriolo, en dous casos que se converteron en símbolo da barbarie fascista contra as luces e o progreso que representara a Segunda República.
O acto está organizado por Amigos da República, o Comité pola Memória Histórica do Val do Límia e o Comité de Memoria Histórica da Comarca de Celanova, e enmárcase nos actos de conmemoración do Día da Galiza Mártir, que se celebra o 17 de agosto en lembranza das vítimas da represión franquista, ou Día dos Mártires Galegos, denominación rescatada por Xosé Luís Méndez Ferrín para sinalar ocarácter colectivo e plural da represión sufrida.
Celso de Poulo, alcalde e comerciante represaliado
Celso Pérez Enríquez naceu en 1885 en Cerdal (Gomesende) e, tras unha xuventude de emigrante en Porto Rico e Cuba, volveu á súa terra en 1918, onde levantou en Poulo o comercio «El recreo obrero» e fundou unha familia con Donilda Pereira. Home de talante afable e comprometido co progreso da súa comarca, participou activamente na vida política da Segunda República: foi alcalde de Gomesende pola Fronte Popular, deputado provincial e delegado de transportes e de actividades pecuarias na Deputación de Ourense. A súa casa foi durante anos punto de encontro de republicanos, galeguistas e agraristas, e por ela pasaron figuras como Alexandre Bóveda ou Castelao.
Tras o golpe de estado de xullo de 1936, Celso de Poulo foi detido o día 23 dese mes diante da súa propia casa e trasladado primeiro ao cárcere de Ourense e despois ao de Celanova, un dos principais centros de reclusión da represión franquista na provincia. Durante as semanas seguintes, a súa familia sufriu varios asaltos e roubos por parte de escuadras falanxistas, que chegaron a ameazar cos seus fillos. Foi sacado do convento e asasinado nun «paseo» no Alto do Furriolo, xunto con outras vítimas nalgún momento entre o 18 e o 20 de agosto, entre elas Eduardo Villot, e enterrado nunha foxa común.
A súa familia tardou meses en saber onde estaban os seus restos, información que lles chegou grazas a Manuela Mosquera, nai do galeguista Pepe Velo. O 1 de outubro de 1936, un irmán de Celso organizou en segredo o traslado do cadáver ao cemiterio de Sorga, na Bola. Corenta e cinco anos despois, en 1981, un 18 de agosto, os seus descendentes exhumaron de novo os restos e deron sepultura definitiva a Celso de Poulo no cemiterio da súa parroquia natal, Poulo.
O Furriolo, lugar de memoria
O mural do Furriolo é a homenaxe erguida en 2006 polo colectivo Arraianos no alto do mesmo nome. O deseñador Xosé Vizoso (1950-2025), veterano de Sargadelos, foi o autor da obra: un muro de seis por dous metros con cadáveres tirados nunha gabia, en apenas dúas cores, cara ao vermello mínimo, que Vizoso describiu como «un berro». Despois dunha primeira intervención en 2014, o Comité de Memoria Histórica da Comarca de Celanova promoveu unha nova restauración en 2021, coa colaboración do propio Vizoso e de artistas locais.
HOMENAXE A CELSO DE POULO
Data e lugar:
Martes, 18 de agosto, 20:00 horas. Memorial do Furriolo (A Bola, Ourense).
