SGHN: Alegacións a planta de biometano en Xunqueira de Ambía

SGHN ven de presentar as súas alegacións ao proxecto “Planta de tratamento de residuos para a produción de biometano, compost e fertilizantes”, promovido por Biofertilizantes Xunqueira de Ambía, S.L. no concello de Xunqueira de Ambía (Ourense).

Sobre a ubicación

O proxecto pretende instalarse en predios de solo rústico de especial protección forestal e agrícola (malia recoñecer que suporía a súa urbanización, o cal non está permitido polo artigo 35.1.m da Lei do Solo de Galicia), – que son directamente lindeiros coa ZEPA de A Limia, están integramente incluídos na IBA A Limia e situados sobre a masa de auga subterránea “Xinzo de Limia (código ES010MSBT011-006), e con risco variable de inundación. Ademais, unha simple comparación entre a planta amosada na imaxe da portada e os planos da Memoria técnica  deixa ben claro que a instalación proxectouse ‘encaixándoa con calzador’ nuns predios de xeometría ‘imposible’.

Sobre o tendido para subministro eléctrico

Dende un punto de vista ambiental resulta incomprensible e inaceptable o trazado soterrado dunha liña eléctrica de 20 kV ao longo de 7,12 km da ZEPA da Limia tendo en conta que unha tendido eléctrico con orixe na mesma subestación á que se pretende conectar sobrevoa os predios do proxecto.

Sobre os Hábitats de Interese Comunitario (HICs) presentes na zona

Amosando a súa falta de rigor (corta-pega doutros proxectos sen revisar a información), o EsIA sinala como presentes ata catro  HICs inexistentes no ámbito do proxecto: 1150* Lagoas costeiras, 4090: Breixeiras oromediterráneas endémicas con aliaga, 5110 Formacións estables xerotermófilas de Buxus sempervirens en pendentes rochosas (Berberidion p.p.) e 8230 Rochedos silíceos con vexetación pioneira do Sedo- Scleranthion ou do Sedo albi-Veronicion dillenii.

Sobre os datos climáticos empregados

A estación meteorolóxica de Meteogalicia en Xinzo de Limia aínda non chegou ao ‘estándar’ normalmente esixible de 30 anos, pero a información recollida nos 25 anos desde a súa entrada en funcionamento (15/02/2000) seguramente sexa máis representativa para a zona do proxecto que a do observatorio de Ourense, situado a unha altitude moi inferior (146 m snm fronte a 620 m snm) e a unha distancia moi superior (aprox. 22 km fronte a aprox. 6 km).

Sobre a descrición do proceso

SGHN considera inaceptable que nin sequera se indique a natureza dos residuos sólidos e un rango de porcentaxes de nada menos que 55.500 t/ano. Este déficit de información é moi preocupante pola contradición entre o EIA – no que sempre se fala de “residuos non perigosos e SANDACH procedentes da industria agroalimentaria e gandeira de explotacións situadas nas proximidades” – e a Memoria técnica que contemplan “Residuos das instalacións para o tratamento de residuos, das plantas externas de tratamento de augas residuais e da preparación de auga para consumo humano e de auga para uso industrial”, o que deixaría aberta a posibilidade de empregar lodos de depuradoras urbanas ou industriais.

Outras deficiencias da documentación sometida a información pública son que non se especifica o destino que se dará aos residuos da desulfuración química nin se describen axeitadamente a operativa dos filtros de carbón activo e o método de enfriamento ata 5 ºC dos gases procedentes da dixestión anaeróbica na etapa de secado.

Sobre os impactos no recurso auga

En base a información anticuada, o proxecto asegura que“o ámbito do Proxecto non é coincidente con ningunha zona vulnerable por contaminación por nitratos”, cando a data do EIA é posterior a que rematase o prazo de 3 anos para que a Xunta de Galicia declarase como zona vulnerable a cabeceira do Limia despois da declaración do encoro das Conchas como “augas afectadas”. Ademais, o proxecto contempla o uso do dixestato como fertilizante agrícola, pero compre lembrar que “a práctica de fertilizar os solos con materiais procedentes da dixestión anaeróbica incrementa a concentración de nitratos no solo nun 30-40% en comparación co purín de vacún non dixerido” (Paolini et al., 2018).

Os datos sobre consumo de auga incluídos nos documentos sometidos a información pública son contraditorios pois mentres no diagrama de fluxo do proceso contémplase un consumo de auga de 50.000 m³/ano, no EIA afírmase alternativamente que “o proxecto non implicará afección aos recursos hídricos da contorna” , que “as necesidades de auga limpa de la Planta (que se cobren co permeado da osmoses inversa) estímanse en 65.004 m3/año” e que “o consumo de auga bruta da instalación” estímase en 3.540 m³/ano.

Sobre a presenza de sustancias perigosas

Falazmente, o EIA asegura que “Cabe salientar que o Proxecto non contempla a presenza de substancias perigosas relevantes que poidan contaminar o chan e as augas subterráneas” cando en realidade contémplase o consumo de nada menos que 1.528.329 kg/ano de ácido sulfúrico, é dicir, o equivalente a 1 camión cisterna de 30 t cada semana, circulando cargado de ácido sulfúrico concentrado por pequenas estradas locais, e mesmo unha pista de terra, a menos de 600 m de núcleos habitados e a carón dunha ZEPA e zona asolagable.

Sobre as emisións de amoníaco (NH₃) á atmosfera

Aínda que non se facilita información ao respecto – o cal é inaceptable -, en base ao consumo de ácido sulfúrico e a súa eficacia (Guedes et al., 2025) pódese calcular que as emisións dende focos canalizados serían duns 80.203 kg/ano de amoníaco. Ao respecto convén recordar que as consecuencias do “Centro Tecnolóxico Medio-Ambiental” (CTM) da Corporación Caixa Galicia e COREN na Pedra Alta (a 6 km da planta agora proxectada), que operou entre 2007 e 2014 empregando ácido sulfúrico para atrapar o amoníaco volatilizado ao desecar as 100.000 t/ano de puríns que trataba. O “Centro Tecnolóxico Medio-Ambiental” acabou coa sebe cortaventos de piñeiros ao seu carón (máis…) e, ademais, as concentracións máis altas de nitratos nas augas superficiais en toda a cabeceira do Limia se rexistraron precisamente na estación de mostraxe establecida 1 km augas abaixo (máis…).

As emisións dende focos difusos non é posible avalialas coa información facilitada – o cal de novo é inaceptable -, pero convén salientar que as emisións de NH₃ do dixestato poden ser maiores que as dos estercos orixinais (Paolini et al., 2018).

Sobre o balance enerxético e de gases de efecto invernadoiro (GEIs)

Na documentación sometida a información pública non se proporciona información clara e completa sobre os balances enerxético e de GEIs do proxecto, que son absolutamente imprescindibles para avaliar se as reiteradas afirmacións sobre circularidade, descarbonización e sostibilidade se axustan á verdade ou son un simple “lavado verde” (‘greenwashing’) da imaxe do proxecto. En base á información explícita e implícita na Memoria técnica e o EIA, semella claro que – no mellor dos casos – ditos balances son moito menos favorables do que se pretende facer ver:

1. Ao redor dun 28% da enerxía producida tería sido consumida previamente (ou desperdiciada coas emisións de amoníaco, que é enerxéticamente moi custoso de producir) durante e despois do proceso (máis detalle nas alegacións…).
2. Gases de efecto invernadoiro:
   • CO₂. Incomprensiblemente para unha planta co suposto obxectivo de contribuír á descarbonización, non se avalían as alternativas de captura-almacenamento de CO₂ ou da súa utilización como subproduto aproveitando a súa pureza. Tendo en conta as emisións de CO₂ durante o proceso, a combustión posterior de cada molécula de CH₄ producida na planta tería unha pegada de 1,61 moléculas de CO₂: 1 pola combustión do propio CH₄ e 0,61 emitida durante a obtención do CH₄.
   • CH₄. Polo seu efecto invernadoiro 28 veces superior, as emisións como ‘offgas’ 22.244 kg/ano equivalen á emisión de 622.856 kg/ano de CO₂. A esta cantidade habería que engadir as emisións durante o almacenamento e emprego do dixestato e o fertilizante líquido, das que non se facilita información, pero compre salientar que en promedio pérdese un 2-5% do CH₄ en plantas que empregan residuos agrícolas, gandeiros e alimentarios en Alemaña e o Reino Unido (Scheutz e Fredenslund, 2019; Bakkaloglu et al., 2021).
   • NO_x. Malia a súa transcendental importancia no balance de GEIs nas plantas de biogas polo intenso efecto invernadoiro dos NO_x (Paolini et al., 2018) – ata 265 veces maior que o do CO₂ -, nada se di das emisións en continuo polo foco 1 (durante a fase de purificación do biogas) nin durante o almacenamento e emprego do dixestato e o fertilizante líquido. Tan só se facilita información para o foco 2 de emisións canalizadas (caldeira de biogas) cunhas emisións de 2.948 kg/ano (expresados como NO₂).

Por último, a credibilidade do orzamento ‘orientativo’ de 20.000.000 € e máis que dubidosa tendo en conta que esa cifra tan redonda obtense ao sumar o importe de tres partidas. En base a estas alegacións , SGHN solicitou que se desbote total e definitivamente o proxecto.

BIBLIOGRAFÍA CITADA

• Bakkaloglu S, Lowry D, Fisher RE, France JL, Brunner D, Chen HL, Nisbet EG (2021) Quantification of methane emissions from UK biogas plants. Waste Management 124: 82-93. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2021.01.011
• Guedes Silveira T, Molaey R, Akyol Ç, Sweygers N, Edayilam N, Houtmeyers S, Meers E, Appels L (2025) Nitrogen recovery from digestate via stripping–scrubbing using citric acid: Potential effects of recirculation and postdigestion on additional biogas recovery, and assessment of the fertilizer potential of end-products. Resources, Environment and Sustainability 22: 100258. https://doi.org/10.1016/j.resenv.2025.100258.
• Paolini V, Petracchini F, Segreto M, Tomassetti L, Naja N, Cecinato A (2018) Environmental impact of biogas: A short review of current knowledge. Journal of Environmental Science and Health, Part A 53: 899-906. https://doi.org/10.1080/10934529.2018.1459076
• Ravina M, Genon G (2015) Global and local emissions of a biogas plant considering the production of biomethane as an alternative end-use solution. Journal of Cleaner Production 102: 115-126. doi: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.04.056.
• Scheutz C, Fredenslund AM (2019) Total methane emission rates and losses from 23 biogas plants. Waste Management 97: 38-46. doi: https://doi.org/10.1016/j.wasman.2019.07.029.

Fotografía. Cadena SER