O documento de “desvío de cauces” de maio de 2021 redefine a Lei de Augas, manipula a hidráulica e pretende legalizar a destrución do dominio público fluvial
- Converter un río nun tubo: a fraude do “novo cauce natural”
- A Máxima Crecida Ordinaria: manipulada para reducir protección
- Método racional: hidráulica de estrada para destruír ríos
- Ríos impermeabilizados: a morte ecolóxica planificada
- O desvío como falsa “medida correctora”
- Velocidades destrutivas e restauración de papel mollado
- Rede Natura 2000: silencio absoluto onde o Dereito esixe máxima protección
- Impactos acumulativos ignorados deliberadamente
- Conclusión: non é ordenación hidráulica, é eliminación de ríos
O documento titulado “Desvíos de cauces proxectados. Novas zonas de servidume e policía. Maio de 2021”, incorporado ao proxecto da mina de Touro, non é un estudo técnico neutro. É, lisa e claramente, un artefacto administrativo deseñado para legalizar o ilegal: a eliminación de cauces naturais para facer sitio a unha explotación mineira inviable.
O texto non só acumula erros técnicos e metodolóxicos, senón que incurre nunha vulneración consciente e reiterada da Lei de Augas, do Dereito ambiental europeo e da xurisprudencia consolidada, nun exercicio que roza a fraude de lei.
Converter un río nun tubo: a fraude do “novo cauce natural”
A primeira falacia do documento é brutal: pretende que un cauce escavado con maquinaria, impermeabilizado con plástico e deseñado con fórmulas de drenaxe viaria poida ser considerado “cauce natural”.
Isto contradí frontalmente o Texto Refundido da Lei de Augas e foi rexeitado sen ambigüidades polo Tribunal Supremo:
“El cauce natural es una realidad física preexistente, no una creación artificial derivada de una obra hidráulica” (STS de 20 de julio de 2016, rec. 3576/2014).
O que se propón en Touro non é ordenar un río: é destruílo e substituílo por unha canle funcional á mina, e logo chamarlle río por decreto.
A Máxima Crecida Ordinaria: manipulada para reducir protección
O documento recoñece que a Máxima Crecida Ordinaria (MCO) está asociada estatisticamente a períodos de retorno baixos (2–3 anos), tal e como establece o Regulamento do Dominio Público Hidráulico. A pesar diso, decide unilateralmente fixala en 5 anos “a efectos do estudo”.
Esta práctica xa foi expresamente condenada polos tribunais:
“La redefinición interesada de parámetros hidrológicos para facilitar un proyecto constituye una infracción sustantiva del régimen de protección del dominio público hidráulico” (STS de 18 de diciembre de 2019, rec. 2212/2017).
A MCO non é unha hipótese de deseño, nin un parámetro axustable ás necesidades dunha empresa mineira. É un concepto legal que delimita o dominio público. Manipulalo é falsear o marco xurídico das augas.
Método racional: hidráulica de estrada para destruír ríos
O estudo emprega o método racional, recoñecendo expresamente que non ten en conta:
- achegas subterráneas,
- zonas inundables,
- efectos laminadores naturais,
- conectividade fluvial.
É dicir: ignora todo o que define un sistema fluvial real. A propia documentación admite que se trata dunha simplificación extrema, pero aplícaa igualmente a cabeceiras naturais conectadas coa bacía do Río Ulla.
O Tribunal Supremo foi taxativo sobre este tipo de enfoques:
“Cuando existen incertidumbres relevantes sobre los efectos de una actuación en el medio hídrico, no cabe acudir a metodologías simplificadas que minimicen artificialmente el impacto” (STS de 3 de junio de 2019, rec. 5295/2017).
Aquí non hai precaución: hai recorte consciente da realidade.
Ríos impermeabilizados: a morte ecolóxica planificada
O documento propón impermeabilizar os cauces desviados con lámina de PEAD. Isto converte os ríos en canles estancas, sen intercambio co solo, sen vida bentónica, sen función ecolóxica.
Chamarlle a isto “naturalización” é un insulto técnico e xurídico. A Directiva Marco da Auga prohibe expresamente actuacións que deterioren ou impidan a recuperación das masas de auga.
O Tribunal de Xustiza da UE foi claro:
“El concepto de deterioro incluye cualquier actuación que comprometa el funcionamiento ecológico de una masa de agua, aunque no se produzca una contaminación química directa” (STJUE de 1 de julio de 2015, asunto C-461/13, Weser).
Un río impermeabilizado é un río morto, e punto.
O desvío como falsa “medida correctora”
O documento presenta o desvío de cauces como unha medida correctora cando, en realidade, é unha actuación habilitante sen a cal a mina non podería executarse. Non mitiga o impacto: créao.
Esta fragmentación artificiosa do proxecto xa foi condenada polo Tribunal Supremo:
“No cabe desgajar artificialmente actuaciones esenciales del proyecto para presentarlas como meras medidas correctoras.” (STS 25 de maio de 2016, rec. 1891/2014)
Velocidades destrutivas e restauración de papel mollado
Os propios cálculos do documento recoñecen velocidades de ata 4,8 m/s, incompatibles coa vexetación de ribeira e coa estabilidade do leito. A resposta é unha promesa vaga: “medidas de bioenxeñaría” nun futuro proxecto.
O Tribunal Supremo leva anos advertindo contra esta práctica:
“Las medidas correctoras no pueden diferirse a fases futuras ni formularse de manera genérica; deben ser concretas, evaluables y verificables en el procedimiento ambiental” (STS de 13 de noviembre de 2020, rec. 1792/2018).
Aquí non hai restauración: hai adiamento deliberado para superar o trámite ambiental.
Rede Natura 2000: silencio absoluto onde o Dereito esixe máxima protección
O documento evita unha avaliación rigorosa da afección indirecta aos espazos da Rede Natura 2000 asociados ao sistema fluvial do Ulla. A conectividade ecolóxica, clave no Dereito europeo, simplemente desaparece da análise.
O Tribunal de Xustiza da UE foi inequívoco:
“Un proyecto solo puede autorizarse cuando no exista ninguna duda razonable, desde el punto de vista científico, sobre la ausencia de efectos perjudiciales” (STJUE de 7 de septiembre de 2004, asunto C-127/02, Waddenzee)
En Touro non só hai dúbidas razoables: hai evidencias de impacto directo.
Impactos acumulativos ignorados deliberadamente
O documento analiza os cauces como se estivesen nun estado previo ideal, ignorando décadas de actividade mineira, contaminación histórica e degradación fluvial. Esta omisión vulnera a normativa de avaliación ambiental.
“La evaluación ambiental no puede partir de una fotografía ficticia del medio, sino de su estado real, incluido el deterioro previo existente.” (STS 21 de xaneiro de 2021, rec. 5037/2019)
Conclusión: non é ordenación hidráulica, é eliminación de ríos
O documento “Desvíos de cauces proxectados. Novas zonas de servidume e policía. Maio de 2021” non pretende protexer os ríos de Touro. Pretende facelos desaparecer sen chamalos desaparición.
Redefínense conceptos legais, manipúlanse parámetros hidrolóxicos, aplícanse métodos inadecuados e prométense restauracións ficticias. Todo para un único fin: subordinar o Dereito ambiental ás necesidades dunha mina.
Os tribunais levan anos dicindo que isto non é admisible nun Estado de Dereito. A pregunta xa non é técnica. É política e xurídica:
como pode seguir avanzando un proxecto baseado nun documento así?
