Mina de Doade: o propio estudo da empresa evidencia un impacto ilegal e inasumible sobre as augas segundo a normativa española e europea

O proxecto mineiro impulsado por Recursos Minerales de Galicia S.A., situado na localidade de Doade (Beariz, Ourense), preséntase como un desenvolvemento estratéxico para a explotación de litio, mica e feldespato mediante galerías subterráneas. Non obstante, o Estudio Hidrológico e Hidrogeológico achegado pola propia empresa expón uns resultados que cuestionan de maneira profunda a súa legalidade, a súa sustentabilidade e mesmo a súa viabilidade técnica.

A documentación presentada conclúe, con cifras propias, que a mina produciría un deterioro significativo das masas de auga superficiais e subterráneas, o cal está expresamente prohibido pola lexislación estatal e pola Directiva Marco da Auga. Ademais, a xurisprudencia europea —nomeadamente a Sentenza do TJUE no caso Weser— impide autorizar proxectos que xeren calquera deterioro apreciable nun único parámetro de calidade ou cantidade. O proxecto de Doade incumpre esta esixencia en varios deles.

1. A captación veciñal CA-5 perdería o 48,6 % do seu caudal: un prexuízo directo e ilegal

O estudo recoñece:

“Reducción del caudal de la captación CA-5 igual al 48.6%.”

Esta captación abastece á traída veciñal de Doade. A redución dun 48,6 % constitúe un prexuízo directo a un uso preexistente, prohibido expresamente polo:

• Art. 54 do Regulamento do Dominio Público Hidráulico (RDPH)
• Art. 4.1.b da Directiva Marco da Auga (DMA), que obriga a evitar o deterioro cuantitativo das masas de auga subterránea.

A xurisprudencia do TJUE (C-461/13, caso Weser) establece que calquera deterioro dun parámetro relevante supón a imposibilidade legal de autorizar un proxecto. No caso da CA-5, a afección non só é apreciable: é extrema.

2. Os regatos Porto de Anta e Rego 3 sufrirían reducións de caudal que supoñen deterioro ecolóxico

O documento recoñece diminucións significativas:

• Rego 3: até 8,8 %
• Rego Porto de Anta: até 11,5 %

Incluso no escenario máis favorable (con inxeccións pouco detalladas e non garantidas), as reducións seguen existindo.

Segundo o RD 817/2015, calquera redución que comprometa o caudal ecolóxico ou altere o réxime hidrolóxico constitúe deterioro do estado da masa de auga e, por tanto, vulnera:

• Art. 3 e Anexo II do RD 817/2015
• Art. 100 do RDPH

O Tribunal Supremo (STS 1487/2017) anulou autorizacións ambientais por impactos deste tipo en regatos de menor entidade que os de Doade.

3. Descensos do nivel freático de 8 a 13 metros: un impacto incompatible coa Directiva Marco da Auga

O estudo afirma literalmente:

“Descensos entre 8 y 13 metros en las zonas situadas sobre las galerías.”
“Descensos de hasta 22 cm próximos al Rego Porto de Anta.”

Un descenso de ata 13 metros no nivel freático constitúe unha alteración extrema no estado cuantitativo da masa de auga subterránea. Isto vulnera:

• Art. 4.1 DMA
• Lei 9/2001 de Augas de Galicia, arts. 63 e 64

A Audiencia Nacional (Sentenza do 30/04/2018, Mina de Rubiales) anulou un proxecto mineiro con descensos menores, por consideralos inasumibles para o equilibrio hidroxeolóxico da zona afectada.

En Doade, o impacto é aínda maior.

4. A mina drenaría 21 litros por segundo da rede hidrográfica natural

Segundo o informe:

“Caudal drenado total: 1811 m³/día (≈ 21 L/s).”

A mina converteríase nun sumidoiro permanente, captando auga que actualmente alimenta o río Doade, o Rego Porto de Anta e o Rego 3, todos eles identificados no estudo como zonas de descarga natural do acuífero:

“El río Doade, el Rego 3 y el Rego Porto de Anta son zonas de descarga.”

Isto supón unha alteración directa do caudal base, vulnerando:

• Art. 25 do RDPH (prohibición de alterar aportes ao caudal base)
• Art. 100 do RDPH (alteración do réxime hidrolóxico)
• Directiva Marco da Auga (prohibición de deterioro hidromorfolóxico)

Para contextualizar: 21 L/s é un caudal moi relevante nun sistema fluvial de cabeceira como o de Doade.

5. Impacto acumulado: todos os parámetros clave das masas de auga deterioran simultaneamente

O RD 817/2015 establece que un deterioro significativo prodúcese cando calquera dos seguintes parámetros cae:

• caudal ecolóxico,
• nivel freático,
• caudal base,
• continuidade hidromorfolóxica.

No proxecto de Doade caen todos á vez:

• Captación CA-5: –48,6 %
• Rego 3: –8,8 %
• Porto de Anta: –11,5 %
• Drenaxe total da mina: 21 L/s
• Nivel freático: –8 a –13 m

Segundo a doutrina do TJUE (caso Weser), isto implica a imposibilidade legal de autorizar a explotación, independentemente de medidas correctoras posteriores.

6. Un aspecto adicional do informe que agrava a súa ilegalidade potencial: o río Doade como zona de descarga principal

O documento recoñece que o río Doade, que forma parte dunha masa de auga protexida polo Plan Hidrolóxico Miño-Sil, é receptor directo da descarga subterránea do acuífero:

“El 23% del agua subterránea descarga por el río Doade.”

Calquera descenso freático ou captación artificial a este nivel implica un deterioro directo do río, o que vulnera:

• Art. 4 DMA
• RD 1/2016 (Plan Hidrolóxico da Demarcación)
• Xurisprudencia europea do caso Weser

Conclusión

O propio estudo encargado pola empresa promotora certifica que o proxecto mineiro de Doade:

1. causa descensos freáticos de magnitude excepcional,
2. reduce drasticamente o caudal dunha captación veciñal,
3. diminúe o caudal ecolóxico de dous regatos,
4. altera o réxime hidrolóxico natural desviando 21 L/s cara ao interior da mina,
5. e afecta directamente unha masa de auga superficial con protección normativa.

Todo iso supón un deterioro significativo, concepto que, segundo a lexislación española e europea, impide autorizar o proxecto mineiro.

O informe que pretendía demostrar a viabilidade ambiental da mina de Doade convértese, pola contundencia dos seus propios datos, na evidencia máis clara da súa incompatibilidade legal, ecolóxica e hidrolóxica.