A DIA da mina «Andrea 7137.1»: a crónica dun procedemento ambiental vulnerado desde o inicio

A Declaración de Impacto Ambiental (DIA), da mina «Andrea 7137.1», promovida por ERIMSA nos concellos de Frades, Mesía, Oroso e Ordes, converteuse no exemplo máis evidente de como unha administración pode presentar como válido un procedemento ambiental que carece da base normativa, técnica e científica que a lei obriga.

Os documentos oficiais do expediente —DIA, informes sectoriais, informes de patrimonio natural e cultural, sinerxías mineiras e alegacións técnicas— revelan unha sucesión de eivas que, en calquera procedemento rigoroso, impedirían unha resolución favorable.

O proxecto abrangue 999 hectáreas, nun territorio que xa soporta 1.473 ha adicionais de explotacións mineiras, segundo recolle a propia administración.

Estamos, pois, diante dun dos maiores impactos acumulativos sobre solo agrario, augas e hábitats protexidos da comarca de Ordes.

1. Un procedemento que nace viciado: o Estudo de Impacto Ambiental estaba caducado

A propia Dirección Xeral de Avaliación Ambiental recoñece que a primeira información pública tivo que repetirse porque o EIA non estaba vixente no momento do trámite. Isto vulnera directamente o artigo 35.4 da Lei 21/2013, que obriga a que o estudo estea en vigor no intre da exposición pública.

Así se recolle na documentación oficial:

«O estudo de impacto ambiental deberá estar vixente no momento da realización da información pública e das consultas segundo o artigo 35.4.»

O Tribunal Supremo establece con claridade:

«Un trámite de información pública realizado sobre un estudo caducado carece de validez xurídica e non pode servir de soporte para unha resolución ambiental.» (TS, Sala 3ª, 12/03/2019, FJ 4º)

Polo tanto, a DIA nace apoiada nun procedemento que non cumpría nin sequera os requisitos mínimos de validez formal.

• Documentación insuficiente: Infraestruturas Agrarias declara imposibilidade de informar

O Servizo de Infraestruturas Agrarias recoñece que non podía emitir informe debido a que ERIMSA non entregou información esencial:

• analíticas de solo previas e posteriores,
• informes agronómicos citados polo propio EIA,
• documentación fotográfica completa,
• cartografía dixital obrigatoria,
• plano de sinerxías,

• e mesmo o plan de restauración. Segundo a xurisprudencia:

«Se un órgano sectorial manifesta imposibilidade de informar por falta de documentación esencial, acredita unha insuficiencia radical do EIA que obriga á paralización do procedemento.» (TS, Sala 3ª, 04/10/2020, FJ 5º)

Mais o procedemento non se paralizou.

• A fronte edáfica: un estudo baseado en metodoloxías erradas e datos incompletos

O informe agrario oficial revela que:

• nonexistenanálisesdesolosantesedespoisdaexplotación,
  • o promotor utiliza o sistema USDA, expresamente rexeitado pola administración galega,
  • non entrega os estudos de Mª Luz Gil nin de Felipe Macías que cita,
  • e basea parte das conclusións en valoracións visuais e fotografías.

A actividade remove entre 2 e 4 metros de profundidade, o que implica a destrución da estrutura do perfil edáfico. Esta afirmación figura no propio EIA.

O Tribunal Supremo alerta:

«A avaliación de solos require datos previos, posteriores e análises de horizontes. A súa ausencia converte o EIA nun documento insuficiente que non pode fundamentar unha DIA.» (TS, Sala 3ª, 15/02/2018, FJ 6º)

• Sinerxías: a omisión máis grave nun territorio saturado

O estudo de sinerxías é descrito pola administración como incompleto e metodoloxicamente incorrecto.

Os datos oficiais son demoledores:

• 999 hectáreas do proxecto Andrea,
  • 1.473 hectáreas doutras concesións ligadas a ERIMSA na mesma contorna,
  • máis de 2.400 hectáreas en total sometidas a actividade mineira na comarca.

A empresa afirma que «non existen sinerxías negativas» sen achegar nin un só modelo acumulativo, nin análises hidrolóxicas, nin avaliación de perda de solo produtivo.

O TJUE lembra:

«Un proxecto que non avalía correctamente os efectos acumulativos vulnera a Directiva 2011/92/UE e non pode ser autorizado.» (TJUE, C-142/07, FJ 41)

• Patrimonio cultural: erros xeodésicos e omisións severas

O informe da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural é taxativo:

• o promotor usa o sistema ED50, non permitido en España desde 2015 (debe usarse

ETRS89),

• non incorpora planimetría obrigatoria,
  • e omite inicialmente o Pazo do Peñasco, obrigando a modificar o proxecto.

Isto vulnera o RD 1071/2007 e os arts. 39, 44 e 45 da Lei 5/2016 de Patrimonio Cultural de Galicia.

O TS advertiu:

«A ausencia do sistema xeodésico oficial e a falta de delimitación de bens patrimoniais determinan a invalidez da avaliación ambiental.» (TS, Sala 3ª, 27/09/2017, FJ 4º)

• 162,86 hectáreas dentro da zona de policía de augas: un incumprimento directo da Lei de Augas

O expediente é contundente. O informe administrativo recolle:

«A superficie afectada abrangue 999 ha, das cales 162,8607 ha se sitúan na zona de policía de augas.»

E o propio proxecto ratifica esa cifra.

A zona de policía, regulada polo artigo 9 do RDL 1/2001 e polos arts. 6–9 do RD 849/1986, impón condicións estritas para actividades que modifican o solo, a escorrentía e o réxime hídrico.

Porén:

• non existe estudo hidroxeolóxico específico,
  • non se analiza o risco de drenaxe alterada,
  • non se avalían impactos acumulativos de turbidez e escorrentía,
  • nin consta autorización de Augas de Galicia. O Tribunal Supremo determinou:

«A afección á zona de policía require informe preceptivo do organismo hidráulico. A ausencia deste determina a nulidade da DIA.» (TS, Sala 3ª, 22/01/2019, FJ 5º)

• Afectación á Rede Natura 2000: un elemento que debería bastar para denegar a DIA

A Dirección Xeral de Patrimonio Natural afirma claramente:

«O ámbito do proxecto limita e solápase parcialmente co espazo protexido ZEC Sistema Fluvial Ulla–Deza (ES1110007), integrado na Rede Natura 2000. Certas actuacións producen afección directa ao espazo protexido.»

Trátase dunha vulneración directa dos arts. 6.2 e 6.3 da Directiva Hábitats e do artigo 45 da Lei 42/2007, que obrigan a:

• Avaliación de repercusións específica.
  • Modelización científica dos impactos.

• Prohibición de deterioración dos hábitats. Nada disto aparece no EIA.

O TJUE estableceu no caso «Waddenzee»:

«Cando non exista certeza científica de ausencia de impacto sobre a integridade dun espazo Natura 2000, a administración debe denegar o proxecto.» (TJUE, C-127/02, FJ 61)

O TS observou o mesmo criterio:

«A falta dunha avaliación adecuada de repercusións invalida automaticamente a DIA.»

(TS, Sala 3ª, 18/10/2019, FJ 6º)

• Conclusión: unha DIA que non se sustenta nin legal nin tecnicamente

A análise dos documentos oficiais revela unha realidade innegable:

• O procedemento inicial estivo viciado (EIA caducado).
• A documentación estaba incompleta e non permitía informes sectoriais esenciais.
• A avaliación do solo e das sinerxías careceu de rigor metodolóxico.
• A cartografía patrimonial incumpriu a normativa oficial.
• A explotación invade 162 ha da zona de policía de augas sen avaliación adecuada.
• O proxecto afecta á Rede Natura 2000 sen Avaliación de Repercusións.

A suma destas irregularidades configura un procedemento incompatible coa Lei de Avaliación Ambiental, coa Directiva 2011/92/UE, coa Lei de Augas, coa Lei de Patrimonio Natural e coa xurisprudencia consolidada.

Como sintetiza o Tribunal Supremo:

«Unha DIA non pode apoiar a súa validez en estudos incompletos nin en afirmacións non fundamentadas. A protección ambiental non admite atallos.» (TS, Sala 3ª, 30/06/2020, FJ 8º)

A mina «Andrea 7137.1» representa, así, un caso paradigmático de insuficiencia técnica, debilidade xurídica e risco ambiental, que obriga a unha revisión completa do procedemento e, conforme á normativa vixente, á revogación ou nulidade da DIA publicada.

Cadro de Infraccións Legais: Proxecto Mineiro «Andrea 7137.1»