*Raíces nas augas* é un libro de investigación histórica e narrativa que nace dunha pregunta íntima e, ao mesmo tempo, colectiva: que queda de quen partiu, que pegadas deixou nas súas familias e de que maneira esas ausencias seguiron vivindo a ambos os lados do océano.
O proxecto reconstrúe traxectorias migratorias entre Galicia, o Adriático e o Río da Prata entre finais do século XIX e comezos do XX, combinando documentación de arquivo, memoria familiar, fotografías, partidas civís e eclesiásticas, paisaxes e escenas reconstruídas a partir dunha investigación de moitos anos. Non se trata unicamente de seguir nomes, datas ou desprazamentos, senón de intentar comprender a dimensión humana daquelas partidas: o que significou marchar, despedirse, agardar noticias, refacer a vida noutro lugar e transmitir, ás veces en silencio, unha memoria fragmentaria ás xeracións posteriores.
Igrexa de San Pedro de Candia, en Abadín (Lugo), espazo central da memoria familiar e do mundo rural do que partiron moitos emigrantes galegos cara a América.
No caso galego, o libro detense especialmente na experiencia da emigración como desgarro e como continuidade. Porque emigrar non foi só cruzar un océano: foi tamén deixar unha casa, unha parroquia, unha aldea, unha lingua, uns xestos cotiáns, uns costumes e unha rede de afectos. En moitas familias, a emigración non desapareceu co paso do tempo: permaneceu como relato, como fotografía gardada, como apelido, como carta, como baleiro. Nese sentido, *Raíces nas augas* intenta mirar a emigración non só como un fenómeno demográfico ou económico, senón como unha experiencia histórica profundamente humana.
Antiga vivenda familiar en Candia (Abadín), vencellada á historia da familia Alonso e á memoria das partidas cara ao Río da Prata.
Unha das liñas centrais do libro está vencellada a Abadín e á memoria familiar galega. Alí, entre nomes, casas, parroquias e lembranzas transmitidas ao longo do tempo, a investigación foi atopando non só datos, senón tamén unha sensibilidade histórica: a conciencia de que detrás de cada partida houbo unha vida concreta, unha familia concreta e unha perda concreta. O libro procura precisamente devolver densidade e dignidade histórica a esas existencias comúns, tantas veces reducidas a unha mención marxinal nunha partida ou a unha referencia dispersa na memoria oral.
Ao mesmo tempo, o proxecto amplía a súa mirada cara ao outro extremo da viaxe: o Río da Prata, cos seus portos, conventillos, colonias, barrios de inmigrantes e novas formas de arraigo. Alí, as vidas que comezaran en Galicia ou no Adriático transformáronse, mesturáronse e botaron raíces novas, sen perder de todo a marca da orixe. Esa tensión entre partida e permanencia, entre ausencia e continuidade, é un dos eixes máis profundos do libro.
Nun tempo coma o actual, no que tantas veces se fala de migracións en termos abstractos,
*
Retrato de Jesús Alonso, emigrante galego cuxa traxectoria vital axuda a reconstruír, desde a historia familiar, a experiencia da saída, da distancia e da memoria.
«Raíces nas augas* propón volver á escala humana: ás persoas concretas, ás biografías familiares, ás pequenas historias que forman parte de procesos moito máis amplos. Nese sentido, o libro dialoga de maneira directa coa experiencia galega, porque Galicia coñece fondamente esa historia: a de quen marchou, a de quen quedou, a das familias partidas entre dúas beiras e a dunha memoria que nunca chegou a pecharse de todo.
Retrato de Elvira Contiñas, figura fundamental da memoria familiar que atravesa o libro e as súas investigacións sobre emigración, ausencia e continuidade entre xeracións.
*Raíces nas augas* atópase actualmente nun momento especialmente significativo, cunha publicación xa prevista en Alemaña e coa próxima publicación en Galicia da man de EOditorial. Para min, como profesor de Historia, investigador e descendente de emigrantes, este libro representa tamén unha forma de retorno simbólico: unha maneira de volver, a través da escrita e da investigación, aos lugares, ás voces e ás vidas que fixeron posible a nosa propia historia.
O porto da Coruña, unha das grandes portas de saída da emigración galega cara a América entre finais do século XIX e comezos do XX.
Talvez por iso o libro non procura unicamente reconstruír o pasado, senón tamén tender unha ponte entre ambas as dúas beiras. Entre Galicia e América. Entre a documentación e a emoción. Entre a historia e a memoria. Entre quen partiu e quen, moito tempo despois, seguimos intentando comprender o que aquelas partidas significaron.
