A opinión pública galega adoita asistir aos debates sobre o noso idioma como se fosen unha liorta estéril entre filólogos pechados nunha torre de marfil. Porén, a encrucillada lingüística que hoxe enfronta o galego -grande perda de falantes e fenda evidente na transmisión xeracional- require esquecermos os dogmatismos e asumirmos o pragmatismo estratéxico. Non nos xogamos só unha ortografía consensuada, senón a potencia xeopolítica e económica dunha nación periférica que non pode permitirse o luxo de vivir dándolle as costas ao mundo. Os tempos de estéril e fratricida enfrontamento normativo pasaron xa. Estamos noutra conxuntura histórica. Velaí que sexa agora o momento de artellarmos un grande acordo histórico entre o autonomismo normativo e o reintegracionismo.
A construción deste consenso de país non pasa por esixir que ninguén renuncie aos seus principios nin por forzar unha fusión ortográfica inmediata que desconcertaría á cidadanía. O camiño, xuridicamente viábel e politicamente intelixente, atópase na formulación do «binormativismo práctico«. A chamada “vía norueguesa”. No moderno e desenvolvido país escandinavo existen dúas normativas oficiais: o bokmàl, alicerzada na tradición escrita e moi influída polo danés (Noruega dependeu da corte de Copenhague entre 1397 e 1814) e o nynorsk, alicerzado nos dialectos rurais autoctonos.
Un tal modelo binormativo habería establecer por lei o estándar oficial da Real Academia Galega como a norma xeral de obrigado coñecemento no ensino e na administración, mais regulando, ao tempo, o estándar internacional defendido polo reintegracionismo como unha modalidade formal e lexítima para o seu uso oficial, rematando de vez coa súa exclusión da publicación editorial e do abeiro público canto ás subvencións e demais accións de fomento. Deste xeito enfrontaríamos dous obxectivos fulcrais: afortalar o galego dende a concordia normativa e abrírmonos potentemente ás relacións comerciais, institucionais e culturais co conxunto da lusofonía, construíndo a ponte de prata para que empresas e cidadáns poidan interactuar cos mercados de Portugal, Brasil, Angola ou Mozambique dende o noso propio idioma sen penalizacións derivadas da falla de comprensión.
Esta folla de ruta atopa hoxe un contexto inmellorábel por mor da fonda evolución estratéxica da Asociación Galega da Lingua (AGAL). Afastada xa da confrontación dos anos oitenta (xerada nomeadamente pola intolerancia opresiva dos xestores politicos e lingüísticos do oficialismo normativo), a AGAL asumiu un ton integrador e institucional, liderado por voces lúcidas como a do seu pasado presidente (2015-2023) Eduardo Maragoto. O seu discurso, baleiro de rancores, sitúa a utilidade económica e a intercomprensión no centro do taboleiro. Baixo este enfoque, o binormativismo non substituíría á norma oficial, senón que habería de complementala, ofrecéndonos a grande vantaxe laboral e comercial de sermos nativos nun mercado global de máis de douscentos setenta millóns de falantes.
En realidade xa dispomos de cobertura legal: a Lei 1/2014, do 24 de marzo, para o aproveitamento da lingua portuguesa e vínculos coa lusofonía ( a chamada Lei Paz-Andrade), aprobada por unanimidade no Parlamento de Galicia. Unha lei pensada para marcar o camiño para o aproveitamento dos vínculos luso-brasileiros, mais esquecida canto a súa aplicación e desenvolvemento polos gobernos de Feijóo e de Rueda.
Cómpre, xa que logo, dar un paso adiante desde as institucións codificadoras e o propio Goberno galego. A confluencia require avanzar decididamente na incorporación de léxico común lusófono e na aceptación de dobres formas morfolóxicas, como xa se ensaiou na reforma do ano 2003. Se as tensións do pasado están amortecidas e o respecto mutuo é hoxe a tónica dominante o que compre é a precisa vontade política para superarmos o vello conflito normativo e construírmos esta grande ferramenta de emancipación económica. Un pacto transversal que faga da nosa lingua o máis senlleiro activo internacional de Galicia.
