Na última década, os glaciares en España experimentaron un retroceso acelerado, cunha significativa perda de extensión e espesor. Así o destaca o informe CLIVAR-Spain 2024, presentado na sede da Fundación Biodiversidade en Madrid.
Esta publicación ofrece unha actualización sobre o estado do clima en España, destacando os efectos do cambio climático nos ecosistemas terrestres e mariños do país. Para a súa elaboración reúne os avances científicos máis recentes e complementa as conclusións do Grupo Intergubernamental de Expertos sobre o Cambio Climático (IPCC) a nivel global, proporcionando unha visión detallada dos impactos e riscos climáticos no territorio español.
Os investigadores do Grupo de Investigación en Cambio Ambiental (GRICA) do Centro Interdisciplinar de Química e Bioloxía (CICA) da UDC; Armand Hernández e Roberto Bao, participaron como coautores do Capítulo 1, baixo o título “Cambios atmosféricos e oceánicos desde o último máximo glacial: revisión de reconstrucións climáticas da península ibérica baseadas en indicadores e simulacións”. Unha das principais conclusións desta sección é a reconstrución do clima en Iberia, debido ás particulares características das zonas atlántica e mediterránea, que son moi complexas tanto en temperaturas como en precipitacións. Ademais, ao longo da Península existen diferencias notables no impacto dos cambios climáticos sobre a vexetación, os incendios, a agricultura, etc.
Resultados do informe
O informe revela que o permafrost, chan permanentemente xeado, está a desaparecer en Serra Nevada e presenta claros signos de quecemento nos Pireneos, o que acelera fenómenos de inestabilidade como desprendementos de rocas e avalanchas. Esta situación supón un risco para montañeiros e excursionistas nos macizos máis altos e evidencia a necesidade de desenvolver directrices específicas para mitigar estes perigos. Os rexistros a longo prazo mostran, ademais, unha diminución na duración da capa de neve e a súa acumulación máxima na Península Ibérica, o que pon en risco os recursos hídricos que dependen do desxeo en zonas de montaña.
O informe tamén advirte sobre a desaparición dos arquivos paleoambientais almacenados nas covas de xeo dos Pireneos e Picos de Europa, que conteñen información climática valiosa dos últimos milenios. A redución do xeo nestas cavidades está directamente relacionada co aumento das temperaturas invernais e a redución das precipitacións.
Os datos recompilados confirman que todas as augas oceánicas que rodean España están a quentarse a unha velocidade un 67% superior á media global, cunha taxa de 0,25°C por década, fronte ao 0,15°C por década do resto dos océanos do planeta. O informe sinala que existen algunhas excepcións en rexións costeiras, como a costa oeste e norte da Península Ibérica e o sistema de afloramentos de Canarias, onde mesmo se observaron tendencias de arrefriado.
Con todo, o Mediterráneo destaca por ser unha das rexións máis afectadas polo cambio climático, xa que o seu ritmo de quecemento é entre dous e tres veces superior ao global desde a década de 1980. Este fenómeno está a provocar un aumento da frecuencia e intensidade das ondas de calor mariñas, así como unha maior salinización das súas augas superficiais. O estudo tamén sinala que este quecemento está a intensificar os eventos convectivos e as precipitacións extremas, especialmente no outono, o que podería agravar o risco de episodios meteorolóxicos adversos.
Conclusións
O informe CLIVAR-Spain 2024 pon de relevo os desafíos climáticos que afectarán significativamente os ecosistemas e poboacións de España nas próximas décadas. As cidades, onde reside máis do 81% da poboación, están a experimentar un aumento de temperaturas sen precedentes, o que está a intensificar as ondas de calor, con impactos directos na saúde e a calidade de vida dos cidadáns.
Así mesmo, a Península Ibérica mostra unha diminución sostida da humidade relativa, un fenómeno que, combinado co incremento da evaporación oceánica, está a acentuar os episodios de seca e desertización, cunha redución progresiva dos recursos hídricos e unha crecente exposición a eventos climáticos extremos.
O informe subliña a urxencia de adoptar medidas inmediatas para mitigar os efectos do cambio climático, instando a fortalecer a investigación científica, mellorar a cooperación internacional e desenvolver estratexias de adaptación que permitan afrontar estes desafíos de maneira eficaz e sostida no tempo.
O Comité CLIVAR-España
O Comité CLIVAR-España, responsable do informe, forma parte dunha iniciativa internacional orientada a mellorar a comprensión do cambio climático e os seus efectos. Desde a súa creación en 2004, consolidouse como un referente na investigación climática en España, coordinando estudos sobre variabilidade climática, cambios na atmosfera e o océano, e proxeccións futuras. Desde a súa creación, o comité CLIVAR emitiu tres informes (2006, 2010 e 2017) e un informe executivo (2019) sobre a estado da arte do clima en España, recompilando os seus principais avances. Ademais, conforma unha nutrida rede de científicos envorcada en mellorar a comprensión do cambio climático e os seus efectos.
Foto portada. De esquerda a dereita, Armand Hernández e Roberto Bao, investigadores do Grupo de Investigación en Cambio Ambiental (GRICA) do Centro Interdisciplinar de Química e Bioloxía (CICA) da UDC.
