A publicación no Diario Oficial de Galicia (DOG) nº 42 do 4 de marzo de 2026 de dous anuncios de competencia de proxectos hidroeléctricos volve situar no foco a presión crecente sobre os ríos galegos. No mesmo número do DOG tramítanse dous expedientes que afectan á mesma cunca fluvial: por unha banda, o relativo á instalación dunha central hidroeléctrica reversible no río Tambre (expediente AC/6/178) e, por outra, o anuncio de modificación dunha concesión hidroeléctrica existente no río Corzán, afluente directo do Tambre no concello de Negreira (expediente DH.A15.95459).
A coincidencia destes dous procedementos administrativos nun mesmo momento evidencia unha realidade preocupante: a intensificación da explotación hidroeléctrica dun sistema fluvial que xa foi profundamente transformado ao longo do último século.
Un río historicamente explotado
O río Tambre leva décadas sometido á explotación hidroeléctrica. Ao longo do seu curso construíronse varias infraestruturas destinadas á produción eléctrica e á regulación do caudal. Entre as máis relevantes destacan a histórica central hidroeléctrica do Tambre (Tambre I), construída entre 1924 e 1927 preto da súa desembocadura; a central Tambre II, que ampliou posteriormente o aproveitamento enerxético do tramo baixo do río; e o encoro de Barrié de la Maza, situado entre Negreira e Brión, unha das principais presas da cunca. A este sistema engadiuse posteriormente a minicentral Tambre III, instalada a pé da presa.
Estas infraestruturas alteraron de maneira significativa o funcionamento natural do río: fragmentaron a continuidade ecolóxica, modificaron o réxime de caudais e alteraron o transporte natural de sedimentos cara ao mar.
O río Corzán, pola súa parte, tamén conta cun aproveitamento hidroeléctrico autorizado en 1999 e modificado en 2001, cun caudal concesional de 1.375 litros por segundo. O anuncio publicado agora no DOG abre a porta a incrementar este caudal derivado, intensificando a explotación dun afluente que forma parte funcional do sistema ecolóxico do Tambre.
Un sistema fluvial integrado na Rede Natura 2000
A cunca do Tambre non é só un río con infraestruturas hidráulicas: é tamén un espazo de elevado valor ecolóxico recoñecido pola Rede Natura 2000.
O curso medio do río está incluído na Zona Especial de Conservación (ZEC) Río Tambre, mentres que a súa desembocadura na ría de Muros e Noia forma parte da ZEC Esteiro do Tambre, un espazo protexido que conserva hábitats costeiros e estuarinos de grande relevancia ecolóxica.
A Rede Natura 2000 non se concibe como unha suma de espazos illados, senón como unha infraestrutura ecolóxica coherente, na que os ríos e os seus afluentes desempeñan un papel fundamental como corredores ecolóxicos. Alterar os tributarios dun río que forma parte desta rede significa comprometer a coherencia e funcionalidade do conxunto do sistema natural.
A afección ao esteiro do Tambre
O esteiro do Tambre constitúe un ecosistema de transición entre o medio fluvial e mariño que depende directamente do funcionamento hidrolóxico do río. A chegada de sedimentos, nutrientes e caudais naturais desde a cunca fluvial resulta esencial para manter o equilibrio ecolóxico deste espazo.
A regulación artificial do caudal, a retención de sedimentos nos encoros ou a intensificación dos aproveitamentos hidroeléctricos poden alterar estes procesos naturais e repercutir directamente no funcionamento ecolóxico do estuario.
Neste sentido, a presión acumulativa sobre o río Tambre e os seus afluentes pode afectar non só ao propio río, senón tamén ao equilibrio ambiental dun espazo protexido integrado na Rede Natura 2000.
Especies protexidas asociadas ao río
Os ecosistemas fluviais da cunca do Tambre albergan numerosas especies de interese comunitario. Entre elas destacan a lamprea mariña (Petromyzon marinus), a anguía europea (Anguilla anguilla), o mexillón de río (Margaritifera margaritifera) e a lontra europea (Lutra lutra).
Moitas destas especies dependen da continuidade ecolóxica dos ríos para completar o seu ciclo vital. A fragmentación dos cursos fluviais ou as alteracións do réxime hidrolóxico poden comprometer gravemente o seu estado de conservación.
Normativa europea e principio de non deterioración
A protección dos ecosistemas fluviais está recollida en varias normas ambientais europeas. A Directiva Marco da Auga (2000/60/CE) establece a obriga de evitar o deterioro das masas de auga e de alcanzar o seu bo estado ecolóxico. Pola súa banda, a Directiva Hábitats (92/43/CEE) obriga a preservar a integridade dos espazos da Rede Natura 2000 e a avaliar con especial rigor calquera plan ou proxecto que poida afectalos.
A xurisprudencia do Tribunal de Xustiza da Unión Europea, especialmente a sentenza coñecida como caso Weser (2015), reforzou este principio ao establecer que as autoridades deben denegar proxectos que poidan deteriorar o estado ecolóxico das masas de auga.
Ríos cada vez máis sacrificados
A coincidencia de novos procedementos hidroeléctricos no Tambre e nun dos seus afluentes directos evidencia unha tendencia preocupante: a de seguir intensificando a explotación dun sistema fluvial que xa foi profundamente transformado.
Mentres a política ambiental europea avanza cara á restauración dos ríos e á eliminación de barreiras fluviais, en Galicia continúan tramitándose novas infraestruturas ou ampliacións de concesións en sistemas fluviais que xa soportan unha forte presión.
O risco é evidente: que os poucos tramos de río que conservan valores naturais relevantes acaben converténdose en ríos sacrificados, subordinados a un modelo de explotación que ignora o seu papel esencial como ecosistemas vivos e como pezas clave da coherencia ecolóxica da Rede Natura 2000.
A importancia da participación cidadá
Os procedementos de competencia de proxectos publicados no DOG non son un mero trámite administrativo. Trátase dun mecanismo que permite que outras entidades —empresas, administracións ou tamén organizacións sociais— presenten propostas alternativas ou incompatibles co proxecto inicialmente solicitado.
Neste caso concreto, o propio anuncio establece un prazo de un mes desde a publicación no DOG do 4 de marzo de 2026, polo que o período para presentar propostas alternativas remata aproximadamente a comezos de abril de 2026.
Para participar, as organizacións sociais ou plataformas cidadás poden presentar unha proposta alternativa baseada na conservación dos ríos, que normalmente inclúe:
- unha memoria técnica, na que se explique a proposta e se analice a situación ecolóxica do río (por exemplo, O río Tambre, un río vivo ou O río Corzán, un afluente esencial;
- unha análise ambiental, na que se avalíen os posibles impactos da proposta recollida na memoria.
Segundo o procedemento indicado nos anuncios, esta documentación debe presentarse en dous formatos:
- Unha copia en formato dixital protexido con clave, que queda custodiada pola administración ata o acto de apertura das propostas.
- Unha versión pública sen datos persoais, preparada para a súa publicación conforme á normativa de protección de datos.
Ademais, os documentos deben entregarse tanto por vía electrónica a través da sede da Xunta de Galicia como mediante unha copia en papel no rexistro administrativo.
Este sistema permite que entidades cidadás introduzan no procedemento unha visión diferente da xestión do territorio, defendendo a conservación dos ríos fronte á súa explotación intensiva.
Nun contexto no que moitos ríos galegos levan décadas sometidos á produción hidroeléctrica, a participación activa da sociedade civil resulta esencial. Non se trata só de discutir proxectos concretos, senón de abrir un debate máis amplo sobre o futuro dos ecosistemas fluviais e sobre o papel que deben desempeñar nos territorios que atravesan.
Porque os ríos non son só infraestruturas enerxéticas: son sistemas vivos que forman parte da identidade, da paisaxe e da vida das comunidades locais. A implicación da cidadanía na súa defensa é, cada vez máis, unha condición necesaria para evitar que sigan converténdose en simples recursos económicos ou en ríos sacrificados.
