Avogada e escritora
Nos últimos días produciuse un feito de enorme relevancia xurídica que está pasando practicamente desapercibido para a opinión pública galega. O Tribunal Superior de Xustiza de Galicia decidiu trasladar á Sección Segunda numerosos recursos contra autorizacións de parques eólicos que durante anos viñan sendo tramitados pola Sección Terceira da Sala do Contencioso-Administrativo.
Á primeira vista podería parecer unha cuestión puramente organizativa. Porén, as súas consecuencias alcanzan aspectos tan relevantes como a seguridade xurídica, a previsibilidade das decisións xudiciais e a confianza da cidadanía nas institucións.
O elemento máis chamativo da decisión reside en que se afasta do criterio que a propia Sala viña mantendo de forma reiterada durante os últimos anos.
A controversia non é nova. Xa en 2024 a Xunta de Galicia sostivo en distintos procedementos que os recursos contra autorizacións administrativas de parques eólicos debían ser coñecidos pola Sección Segunda por tratarse, segundo a súa interpretación, de asuntos de carácter ambiental.
A resposta da Sección Terceira foi clara.
Nunha resolución de outubro de 2024 rexeitou de plano esa tese e chegou a cualificar a pretensión de converter unha cuestión de reparto interno nun problema de competencia xurisdicional como un “notorio fraude procesal”. A Sala lembraba que a competencia correspondía ao Tribunal Superior de Xustiza de Galicia con independencia da sección encargada de resolver o asunto.
Pero ademais realizou unha afirmación fundamental.
Sinalou expresamente que os recursos non versaban sobre resolucións ambientais autónomas, senón sobre autorizacións relativas á construción e explotación de instalacións industriais e enerxéticas. Por tanto, concluía que o seu coñecemento correspondía á Sección Terceira conforme ás normas de reparto vixentes.
A cuestión volveu suscitarse poucos meses máis tarde.
En xaneiro de 2025 a propia Sección Terceira reiterou ese criterio nun auto especialmente relevante. Nesa resolución insistíase en que os acordos de reparto entre seccións non alteran a competencia da Sala e lembrábase a doutrina consolidada do Tribunal Supremo segundo a cal as normas internas de distribución de asuntos constitúen simples mecanismos organizativos que non poden confundirse coas regras de competencia xurisdicional.
Existe ademais un terceiro elemento que reforza a relevancia desta cuestión.
No procedemento interveu o Ministerio Fiscal.
Lonxe de apoiar o traslado dos asuntos á Sección Segunda, a Fiscalía informou favorabelmente á continuación da súa tramitación perante a Sección Terceira. O Ministerio Público coincidiu substancialmente co criterio mantido pola propia Sala: non existía ningunha cuestión competencial que obrigase a apartar a sección que viña coñecendo destes recursos. Os procedementos debían continuar o seu curso ordinario perante o órgano que xa os estaba tramitando.
Así pois, a finais de 2024 e comezos de 2025 existía unha posición coincidente entre a Sección Terceira e a Fiscalía. Os recursos contra autorizacións de parques eólicos eran considerados procedementos relativos a instalacións industriais e enerxéticas e debían continuar a súa tramitación ordinaria perante a sección que os estaba coñecendo.
Porén, todo iso cambiou en xuño de 2026.
Nunha serie de acordos sucesivos, a Presidencia da Sala decidiu remitir á Sección Segunda numerosos procedementos xa iniciados, algúns deles tramitados durante preto de tres anos perante a Sección Terceira.
A nova argumentación sostén que as demandas se fundamentan esencialmente en cuestións ambientais e que, por esa razón, corresponde á Sección Segunda o seu coñecemento.
Chegados a este punto aparece unha pregunta inevitábel.
Se en 2024 a propia Sala afirmaba que estes procedementos non versaban sobre resolucións ambientais autónomas senón sobre autorizacións industriais e enerxéticas; se en 2025 reiteraba expresamente esa conclusión; e se a Fiscalía apoiaba a continuidade dos asuntos perante a Sección Terceira, que aconteceu para que en 2026 se producise un cambio tan profundo?
As resolucións coñecidas ata o momento permiten constatar que non se produciu unha reforma legal das regras de competencia. Tampouco consta unha modificación substancial das normas de reparto nin unha transformación relevante na natureza dos procedementos afectados. Os recursos que agora son remitidos á Sección Segunda pertencen á mesma tipoloxía de asuntos que viñan sendo coñecidos pola Sección Terceira desde anos atrás.
Todo indica, por tanto, que a variación producida se sitúa esencialmente no plano interpretativo.
E cando unha interpretación consolidada durante anos é abandonada, especialmente en procedementos xa avanzados, resulta razoábel esixir unha explicación clara, detallada e suficientemente motivada das razóns que xustifican ese cambio.
A seguridade xurídica non depende só da existencia de normas. Depende tamén da estabilidade, da coherencia e da previsibilidade coa que esas normas son aplicadas.
A controversia transcende xa o debate ambiental ou enerxético e proxéctase sobre unha cuestión de maior alcance: a coherencia institucional e a confianza da cidadanía na Administración de Xustiza.
Cando unha decisión se afasta de resolucións anteriores da propia Sala, se separa do criterio expresamente defendido polo Ministerio Fiscal e afecta a procedementos que levan preto de tres anos tramitándose baixo unhas determinadas pautas organizativas, resulta lexítimo demandar unha explicación especialmente coidada das razóns que a sustentan.
Por iso a pregunta continúa aberta: que razóns xurídicas ou institucionais explican que o criterio mantido pola propia Sala en 2024 e reiterado en 2025, coincidindo ademais coa posición da Fiscalía, deixe de aplicarse en 2026?
A cidadanía ten dereito a coñecer esa resposta. Porque a confianza nas institucións non descansa unicamente na autoridade das súas decisións, senón tamén na capacidade de explicalas de forma transparente, coherente e comprensíbel. E cando un cambio de criterio desta relevancia non aparece acompañado dunha motivación proporcional ao seu alcance, resulta inevitábel que xurdan dúbidas que afectan á seguridade xurídica e á confianza pública na Administración de Xustiza.
